Object van de Maand Juni 2021: 3 Messierbolhopen (M3, M13 & M53)

Jef De Wit

Donateur
Omwille van de grijze nachten kiezen we voor deze maand 3 heldere Messierobjecten met een '3' in hun naam: M3, M13 en M53.

Het is de bedoeling om deze 3 bolhopen met elkaar te vergelijken. We dachten onder andere aan onderstaande criteria (maar laat je er niet door beperken):
- helderheid
- grootte
- condensatiegraad
- aantal opgeloste sterren
- omgevingssterren
- star hop

Je start best met M53 (Coma Benerices) en M3 (Canes Venatici) omdat die bij het begin van de nacht al het zuiden zijn gepasseerd.

M53_Finder_Chart.png

M13 (Hercules) daarentegen culmineert pas later.

M13_Finder_Chart.png

Veel succes met de jacht! Ter herinnering: bij 'Object van de Maand' is het de bedoeling om enkel verslagen, foto's en/of schetsen van deze maand (of minstens zeer recent) te posten.
 

EdwardB

Donateur
Na middernacht heb ik M13 opgezocht vanaf het balkon. Helaas zijn M3 en M53 niet meer te zien op dat tijdstip. Daarvoor zal ik een uitstapje moeten maken. Wel kon ik met de verrekijker M3 zien als ik op mijn tenen op het balkon over het dak keek.

Met een 15cm Newton is hij onder stedelijke omstandigheden nog aardig goed te zien. Bij 150x zie ik sterren tot het centrum. Bij 75x is het beeld helderder wat aangenamer kijkt, maar zie je minder detail. Het centrum is dan nog wel korrelig. Voor die vergroting kan ik dan beter een donkerdere plaats zoeken. Bij 43x in de Morpheus een mooi gezicht tussen de sterren. Wat later leek de lucht wat sluierig te worden en had ik meer luchtonrust.

De starhop naar M13 is eenvoudig. Laverend tussen de twee rechter sterren van die vierhoek van Hercules vind je al gauw de bolhoop. Deze twee sterren zijn ook vanuit de stad te zien nu Hercules hoog stond. De starhop naar M3 doe ik van Arcturus naar Muphrid en dan onder een rechte hoek twee keer die afstand omhoog. Op een of andere manier kom ik desondanks toch vaak net iets te ver naar links uit, nooit te ver naar rechts.

Beide bolhopen zie ik gemakkelijk met de verrekijker vanuit de stad. M53 heeft ook een gidssterretje naast hem staan die helpt met vinden, maar ik zal nog moeten nagaan of ik de bolhoop zelf ook met de verrekijker vanuit de stad zie. Dat heb ik eigenlijk nooit geprobeerd. Een mooie gelegenheid dat nu eens te doen.
 

Bobbie

Ursa Majoris
Gisteravond rond elf uur begonnen met de zoektocht naar M3. Ik sta op een camping in het oosten des lands en wat is dat een verademing vergeleken met mijn huiselijke Randstad. Vanwege de grijze nachten heb ik de 8” SCT en bijbehorende LX65 thuisgelaten. De uitrusting bestaat uit de verrekijker en de refractor. Back to basics dus. Starhoppen geblazen. Om M3 te vinden gebruikte ik een combinatie van de lijn Arcturus-Cor Caroli en de @EdwardB methode Arcturus-Muphrid. Wel fijn dat Cor Caroli en Muphrid hier met het blote oog te zien zijn. Dat kan ik thuis schudden en dat maakt starhoppen thuis tot zo’n kansloze missie. In de bino bleek het toch slechts een vlekje, naderhand met de refractor: slechts een vlekje. Ik zie geen afzonderlijke sterren. Vervolgens naar M13 en dat was natuurlijk appeltje-eitje via eta Hercules. Iets van afzonderlijke sterren in de refractor. De avond afgesloten met de dubbele dubbel in de Lier en zeta 1 en 2 in de Lier. Leuke objecten met bescheiden apparatuur maar dat is off topic.
M53 ben ik simpelweg vergeten op te zoeken. Er komt vast nog wel een kans in de loop van deze maand.
 
  • Leuk
Waarderingen: TomC
Zopas de 3 bolhoopjes eens opgezocht, dit met de 30cm en ik koos voor 120x. Het schatten van de DC bij 40x.

Messier 13

DC 4
6' groot
Ten zuidwest 9 sterretjes in een W vorm (een W met gebogen pootjes)
De bolhoop is natuurlijk fantastisch, zeker 100 sterretjes op te lossen, als kettinkjes uit de bol ontsnappend, ook lichtpuntjes op de bol zelf te ontwaren.
Een starhop naar M13 is gemakkelijk uiteraard, vanaf Eta Her (rechtsbovenste ster van de zandloper figuur) recht naar beneden voor 2,5°.

Messier 3

DC 5
5' groot
Iets zwakker dan M13, maar toch ook helder.
Een boogje van 4 sterretjes, startend met een heldere, eindigt in deze bolhoop.
Sterretjes oplossen is moeilijker, want ze zitten veel dichter opeengepakt, ik vind een 80-tal, maar alvast geen duidelijke kettinkjes. Wel lijken er meer lichtpuntjes op de bol zelf te ontdekken dan bij M13.
Een starhop die je in 1 richting kan doen, vanaf Izar (Epsilon Boo, de linkermiddenste ster van de vlieger figuur) 13,5° naar west.

Messier 53

DC 6
3' groot
Iets zwakker terug dan M3, maar blijft dus goed te vinden.
Ten zuid valt meteen een wijde dubbel op van 2 gelijke heldere sterren.
Sterretjes oplossen is heel heel moeilijk bij deze M53, geen eigenlijk. Maar eentje is toch duidelijk te zien, heel dicht ten noord. Maar dus zeker geen duidelijke lichtpuntjes die zoals bij M13 en M3 naast of op de bol goed waren te zien.
Een gemakkelijke starhop in 1 richting is vanaf Eta Boo (de ster net rechtsonder Arcturus) 9,5° naar west.
 

wvreeven

Moderator
Vanavond was het raak voor ons. Eerder op de dag een tweedehands Ethos 21 mm en een tweedehands Nagler 7 mm op de kop getikt. Nu heb ik de Ethos serie compleet ;) Goed, terug naar waar het om gaat. We hebben de C8 buiten gezet en met de Nagler 26 mm, Ethos 21 mm, de Nagler 16 mm, de Delos 12 mm en de Nagler 7 mm alle drie de bolhopen opgezocht.

M13. Daar begonnen we mee. Makkelijk zichtbaar in de zoeker ondanks de lichtvervuiling van alle steden ten westen van Madrid en van Madrid zelf natuurlijk. Met de 26 en 21 mm waren al sterren aan de rand zichtbaar. Met de 12 en vooral de 7 mm hadden we een prachtig zicht op ene volledig opgeloste bolhoop met er enorm veel detail in en omheen. Gebieden met grotere en lager dichtheid wisselen elkaar af. En dan die "armen" in de buitengebieden! Waanzinnig.

Door naar M3. We zien met de 26 en 21 mm een grote pluisbol. Met het 16 mm lijkt het alsof de kern kruisvormig is. Dat komt waarschijnlijk door sterren die net te zwak zijn om te zien. Met het 12 mm zien we heel veel sterren oplichten over een onopgeloste achtergrond. De vergroting met het 7 mm is eigenlijk te groot voor vanavond.

Tenslotte M53. Wederom een pluis met het 26 en 21 mm en er staan een of twee zwakke sterren net buiten de bolhoop. Wat opvalt is dat de kern veel compacter is dan die van M3 en om de kern staat een wazige bol. Met het 16 en 12 mm zien we hier en daar wat zwakke sterren oplichten. Het 7 mm is duidelijk te veel voor vanavond.

We sluiten af met Izar, een zeer mooie dubbelster die ook bekend staat als Epsilon Boöti. Een heldere, goudgele ster en een zwakkere, lichtblauwe begeleider. Dank voor de tip, @John Baars!
 

wvreeven

Moderator
En blijkbaar hebben we de propellor in M13 (sorry voor het linken naar je foto @meegja ik wil niet het gras voor je voeten wegmaaien!) over het hoofd gezien dus gaan we vanavond hopelijk nog een bezoekje brengen aan deze geweldige bolhoop!
 

markus17

Mimas
M3 kreeg ik eind mei in zicht met de verrekijker. Na enkele mislukte pogingen dit via Muphrid te doen, tipte @sixela om het via Rho te proberen, die eerste nieuwe poging was raak! Een insignificant bolletje, maar leuk om te zien.

Afgelopen nacht weer de stad uit gefietst om nu M3 èn M53 met de verrekijker te vinden. M3 was goed te vinden, nu ook via Muphrid. Maar M53 lukte maar niet omdat de verrekijker steeds afboog naar Melotte 111! Dat is natuurlijk geen straf, maar was ook niet het doel.

Thuis aangekomen bleek de fout simpel, niet naar Melotte 111 afbuigen, of juist wel, en dan een stukje naar linksonder. Helaas M53 niet gezien vanwege neveligheid, het afdakje van sterren waar ze onder te staat te schuilen was wel duidelijk zichtbaar.
 

EdwardB

Donateur
Vannacht tegen 1u ben ik opgestaan om o.a. de OvdM's te bekijken. M53 en M3 bevinden zich dan inmiddels aan de voorkant van mijn woning, dus het werd een verrekijkerwaarneming vanuit het raam. De starhop deed ik, net als bij M3, via Arcturus en Muphrid, maar in plaats van bij Muphrid naar boven af te slaan ging ik rechtdoor naar Alpha Comae Berenices, sinds 2017 ook (weer) officieel Diadem genaamd (*), in westelijke richting. De afstand Arcturus - α Com is ca 3x de afstand Arcturus - Muphrid.

Met de 7x50 zag ik al gauw een vlekje bij α Com. In een wat sterker vergrotend instrument werd dit bevestigd. Na het nauwkeurig bepalen van de plaats werd de bolhoop ook in een 6x30 gevonden, hier in de stad op de grens van het waarneembare.

In vergelijking met M3 en M13 is M53 duidelijk de zwakste, dan M3 en de helderste M13. M3 lijkt in de verrekijker echter compacter dan M13.

Bij de waarneming op de grens en waarbij je nog niet zeker weet of je daadwerkelijk het object in beeld hebt en niet een (of enkele) zwakke ster(ren), is een nauwkeurige plaatselijke oriëntatie nodig waar je met een groter instrument meteen de waarneming bevestigd ziet.

Ter herkenning zie ik M53 in een groepje dat lijkt op de letter 'K' van ca. 1°x1,5° groot, waarvan α Com aan de rechtsonderkant van de '<' zit en het 'afdakje van sterren' van @markus17 aan de bovenkant van de 'l', niet te verwarren met het iets groter groepje van sterren die een klein beetje helderder zijn ca. één graad ten oosten daarvan. Daar waar de 'l' en de '<' van de 'K' aan elkaar zijn verbonden, zit M53. Een langere omschrijving kan ik niet geven, maar je ziet het zodra je het ziet.

(*) https://en.m.wikipedia.org/wiki/Alpha_Comae_Berenices
 
Laatst bewerkt:

skyfan

over de datum
Vannacht de drie bolhopen (plus nog een aantal anderen) bekeken met de TS 125 f/7.8 apo.

M53 liet bij 140x een heldere bol zien met een tiental sterretjes er op. Schuin er onder staat een vrij wijde dubbelster.
Bij 226x was M53 een wazige bol met een tiental fijne sterretjes er op, plus er omheen vrij veel zeer zwakke sterretjes.

Vlak naast M53 staat nog een bolhoop, die veel verder ligt, NGC 5053. Bij 140x was het een flinke wolk van zwakke sterren.

M3: Bij 140x een compacte heldere bol geheel bedekt met naaldfijne sterretjes tot het centrum. De bolhoop staat binnen een driehoek van heldere sterren, en rond de bolhoop zijn binnen de driehoek vele tientallen zwakke sterretjes te zien, erg mooi!
Bij 226x is M3 een nog wat grotere met tientallen naadfijne sterretjes besuikerde bal, hoe langer je kijkt hoe meer je er ziet, met er omheen heel veel zwakke sterretjes.

Tenslotte M13: Een imposante heldere bal, met vele tientallen sterretjes, en stervormige uitlopers van sterretjes. Zeer indrukwekkend met de 12ES 92 graden plus 1,5x VIP (ca 200x).

Er naast staat een kleine galaxy , NGC 6207, klein, ovaal.
 

markus17

Mimas
Na zojuist de lichtende nachtwolken gemist te hebben, en talloze avonden met de grote verrekijker alleen een vaag schijnsel van M3 gezien te hebben, en wat M53 betreft alleen het afdakje van in beeld gehad, én met de grote verrekijker nog bij vrienden, én de montering weer soepel, ging de 120/600 achromaat naar buiten.

Met de Nagler 31mm, de Morpheus' liggen op kantoor, opzoek naar M3. Dit was nog lastiger dan met de verrekijker, want er is een nekhernia voor nodig om Rho in beeld te krijgen. Terug naar de woonkamer om te atlas te bekijken zodat ik direct vanaf Arcturus kon gaan, en met succes.

Vanuit de Groninger buitenwijk leek M3 op 19x net zo wazig, maar net iets groter dan drie weken eerder met de grote verrekijker. Ik weet niet of meer vergroting überhaupt zou helpen, misschien dat het met 40x nog net te zien was, maar dat probeer ik later.

M53 was met de verrekijker enkele weken geleden vanuit de stad niet te zien, wel het afdakje. Vanaf Muphrid lukte het eerst niet, dan maar een poging via Melotte 111. Door ergens in de buurt rond te hangen kwamen de buren van Melotte 111 al in beeld, een beetje scrollen werkt met zo'n groot beeldveld best goed!

Het afdakje snel gevonden, dankzij de PSA/CSA werd M53 ook zichtbaar. Wederom een lullig object met deze kijkerconfiguratie, de lol was er wel!

Ondertussen lukt het nu om M3 direct vanaf Arcturus te vinden, zonder te hoppen, en dat is leuk. Wat ook opviel is dat Melotte 111, ander dan M44, met deze kijker niet mooi is. Het cluster past niet in beeld, duidelijk een verrekijkerobject.

Ik hoop M13 nog te zien deze maand, die schijnt meer te schijnen.

Leukleukleuk!
 

NVDW

Lave System
Gisteren als test voor mijn nieuwste telg in de familie (Altair Starwave 70ED f/6) M3 en M13 eens opgezocht. Beiden waren mooi te zien als een pluisje in mijn 14mm en 24mm ES oculairs maar natuurlijk niet zo spectaculair als in een grotere kijkbuis.
Als ik dan toch bezig was met testen, even M5 opgezocht (blijft toch een zeer leuk object) en M57 (toch wel iets kleiner in een 70mm) hehe.
M13 heb ik ook vlug nog eens bekeken in mijn 100ED om de nieuwe focuser te testen maar hier moest ik de poging staken omdat ik niet meer in focus raak met de oculairs onder mijn 24mm.
 

markus17

Mimas
@NVDW bevind je je soms in een lichtarme omgeving? Mijn grote verrekijker vangt net zoveel licht als je Starwave, en daar was M53 niet mee te zien. Of pakt de verrekijker eigenlijk meer licht omdat ik dan met twee ogen kijk? Ik zag 'm niet.

Heb een nieuwe poging gedaan met de kleine 7x50 kijker en kan Melotte 111 nu makkelijk vinden denk ik via Cor Caroli, dat is de helderste en enige blote-oogster tussen de Grote Beer en Melotte 111. Vanaf dat fraaie cluster kon ik in de kleine kijker het afdakje boven M53 nog net zien.

Dus toch maar even de 120/600 gepakt, maar het lukte nu niet om het afdakje te vinden, mijn privégoto is defect! M3 kon ik wel vinden en die zag er nu uit alsof iemand op een ster is gaan staan.

M63 heb ik ook in beeld gehad, maar niet gezien. Met de PSA bij de hand raakte ik steeds de weg kwijt tussen allerlei best wel interessante groepjes sterren.

Ook vlogen er twee satellieten parallel aan elkaar door beeld, dat is nieuw. Maar al die treintjes tussendoor zijn geen pretje..

Toch leuk om steeds weer bekende delen in beeld te krijgen, maar dat afdakje niet kunnen vinden. Dat komt wel weer goed, en dan hoef ik alleen M13 nog af te vinken en is de maand compleet, alleen is er steeds minder nacht om dat voor elkaar te krijgen.
 

sdn

Rhea
Hoewel het voor mij eigenlijk meer objecten van de maand april zijn (M3 en M53 dan toch), waren ze net na de schemering nog goed te zien gisteren (eigenlijk vanochtend). Dus toch nog maar weer eens opgezocht vanuit mijn tuin, Bortle 8 met een NELM van deze nacht ongeveer 4.5. Ik ben begonnen met M3, deze is zonder echte starhop te vinden. Gewoon telescoop op de lijn van Arcturus naar Cor Caroli, 1/3e van de afstand, en dan met APM 20mm zoeken naar het vage bolletje, daarbij geholpen door het patroon van buursterren dat ik inmiddels wel herken. M3 was vrij goed zichtbaar, een duidelijke pluis. Bij doorvergroting naar 243x loste de bol goed op in honderden sterren rondom een heldere pluizige kern. Ik schatte de kern op 6 boogseconden en de omliggende sterren nog minimaal 2x zo veel, altijd wat lastig om te zeggen welke er nu nog bij horen.

Dan M53. Die staat al wat te laag en westelijk, boven het westland. Niet gunstig dus qua lichtvervuiling. Uit ervaring weet ik dat deze in de lichtvervuiling verdwijnt bij lage vergrotingen. Maar Diadem zit op het randje van zichtbaarheid met het blote oog vanuit mijn tuin, deze is dus gemakkelijk te vinden. Met de 9x50 zoeker is het afdakje ook zichtbaar, telescoop op de juiste plek gezet en gelijk met mijn 5mm oculair (243x) bekeken. Ik had goed gemikt, de bolhoop stond gelijk centraal in beeld. Maar dit is duidelijk een veel zwakker en kleiner zusje van M3. Kern niet meer dan 3 boogseconden breed en niet op te lossen, daarbuiten hooguit perifeer een enkele ster zichtbaar. Na 5 minuten kijken heb ik maximaal zo'n 10 sterretjes kunnen oplossen. Het is dus duidelijk zichtbaar dwt deze enorm ver weg staat.

Tot slot M13. Mijn favoriete object aan de Nederlandse hemel, deze zoek ik op aan het eind van elke sessie als ze gunstig aan de hemel staat. Gemakkelijk te vinden door middel van de keystone in Hercules en duidelijk zichtbaar in de zoeker. Hier zijn bij 94x al duidelijk ontelbaar veel sterren oplosbaar maar doorvergroten naar 243x levert weer het bijna fotografische plaatje op: beeldvullend (30 boogseconden) met een kern van zeker 10 boogseconden, met direct zicht al spectaculair opgelost in honderden sterren. Maar als ik dan even perifeer kijk ontploft het beeld. De kern wordt ineens veel en veel helderder en valt tot in het midden uiteen in een onvoorstelbaar aantal puntjes. Mooier dan op welke foto dan ook die ik hier op het forum gezien heb, en dat is toch ook wel eens leuk aangezien het voor de meeste objecten andersom is!

Wat dat betreft dus een mooie reeks groot-groter-grootst.
 

wvreeven

Moderator
Toen ik maandag (bijna een week geleden dus) in La Serena arriveerde was het helder. Sindsdien niet meer tot vanavond. Zojuist (rond 19:15 lokale tijd) heb ik met mijn 15x70 verrekijker M3 en M53 opgezocht. Die staan hier laag aan de hemel en er is veel lichtvervuiling hier in de stad. M3 was duidelijk te zien als een vaag bolletje. M53 op het randje van zichtbaarheid maar ik zag hem een paar keer oplichten. M13 is nog niet op. Misschien probeer ik die later vanavond nog maar ik denk dat ik vroeg mijn bed in ga duiken.

EDIT: Het werd bewolkt dus ik kan M13 voor vanavond wel vergeten :(
 

markus17

Mimas
@NVDW ik bedoelde eigenlijk M3.

Nu de grote verrekijker nog bij vrienden ligt, heb ik M13 vannacht voor het eerst gezien, en wel met de kleine 7x50 verrekijker. Met de bril kon ik via Arcturus het vierkant van Hercules goed vinden, of eigenlijk, het rechter vierkant, want ik zie twee Siamese vierkanten. M13 werd meteen zichtbaar, en stuk helderder dan M53 met de grote verrekijker. Het is helaas wel een pijnlijk gedoe om de verrekijker zo hoog te moeten richten

Een telescoop erop richten gaat nog niet lukken omdat het stelsel om 01:00 nog steeds te hoog staat, misschien dat dat over twee weken nog net lukt, want ben wel benieuwd of mijn 120/600 in bortle 6 zoals @sdn het beeld ook laat ontploffen!
 

EdwardB

Donateur
Een telescoop erop richten gaat nog niet lukken omdat het stelsel om 01:00 nog steeds te hoog staat, misschien dat dat over twee weken nog net lukt
Bedoel je dat je met je 120/600 niet hoger dan pakweg 70 graden kan kijken (i.v.m. statiefpoten die in de weg staan o.i.d.) of komt op je balkon M13 dan nog niet achter de dakrand tevoorschijn?

@sdn heeft volgens mij een 8" Dobson
Als je op jouw waarneemplek 1,1 magnitude dieper komt dan zijn NELM 4,5 dan haal je met identieke uittredepupillen (in ieder geval in theorie) pakweg dezelfde grensmagnitude met je 120mm. De verschillen in resolutie kunnen overigens wel nog een rol spelen. Hoe dan ook, op een goed donkere plek moet M13 zeker wel een mooi gezicht zijn in de 120mm
 
Laatst bewerkt:

markus17

Mimas
Het komt inderdaad neer op die beide punten, er zit balkon boven me dat in de weg zit. Bovendien komt het oculair dan zo laag dat ik in een rare bocht moet, of het ding weer hoger op de poten. Ben er nog niet zo handig in.

De dikke Nagler 31 is er nu uit en heb een Lunt ~21-7 zoomoculair meegenomen. Hoop vanavond eens M3 en M53 van dichterbij te kunnen zien.
 

EdwardB

Donateur
Tegen het einde van de maand, is M13 vanaf je balkon naar mijn schatting mogelijk dan net te zien als je ook wat later kijkt, rond 3u. Kort na dat tijdstip begint dan wel de nautische schemering.
 

Wild-duck-11

Meteoriet
Vorige week deze objecten gezocht vanuit een Bortle 5 locatie, althans volgens Clear Outside toch. M53 en M3 stonden al behoorlijk naar het westen wat toch wat lichtvervuiling geeft daar. Heb toch die indruk...
M53 bleef dus een klein lichtvlekje, geconcentreerd, dat wel. Anders dan M64, dat was eerder een wolkje melk.
M3 was vrij makkelijk te vinden op de lijn Arcturus - Cor caroli. Dit was al beter, er zat een zekere korrel in. De kern te compact, zelfs helder te noemen. Met perifeer kijken was de rand toch wat op te lossen, maar had soms de indruk 'net niet'.
Dan was M13 veel meer open! Ik moest wel wat moeite doen, de positie idd wat onhandig. Zeker op te lossen maar niet zo ver als sommigen hierboven vermelden. Dat zal wel aan mijn budget gerief liggen.. of ik moet me meer concentreren ondanks het uur.. lang blijven plakken :) leuk was het zeker!
 
Bovenaan Onderaan