De Ringen van Saturnus waarnemen, en oogschade

Playnold

Atoom
Hallo allemaal!

Mijn naam is Ray, en afgelopen week heb ik mijn eerste telescoop gekocht (Bresser Telescoop - Taurus 90/900). Veelbelovend maar toch complexer dan gedacht. Ik heb wat vragen, en hoop dat jullie mij kunnen helpen :).

Mijn telescoop is een refractor telescoop waar ik een drie variabele onderdelen heb:
Een 3x Barlow lens, een 20MM oculair en een 4MM oculair.

De maan waarnemen ging goed. Zo goed dat ik 30 minuten pijn aan mijn ogen had.. wat gelijk m’n eerste vraag is: weten jullie of de maan schadelijk aan je ogen kan zijn (zag alleen waarschuwingen voor de zon).

Daarnaast heb ik geprobeerd Jupiter en Saturnus te bekijken. Met het blote oog goed te zien, helaas met de telescoop minder.

Ik heb geen idee wat ik qua setup moet doen (welk oculair geschikt is, wel of geen barlow lens). Ik hoop de ringen van Saturnus en de gas strepen van Jupiter te zien. Heeft iemand tips hoe ik dit voor elkaar zou kunnen krijgen met m’n setup? Of is dit niet mogelijk met wat ik heb…

Hoop dat jullie mij kunnen helpen met deze hobby :). Groeten, Ray

Ps. Dit is m’n telescoop; Bekijk Bresser Telescoop - Taurus 90/900 - Compact en met Smartphone-adapter op: https://www.bol.com/nl/p/bresser-te...0070328310?referrer=socialshare_pdp_iphoneapp
 

Steem

Donateur
Dag Ray,

De maan is erg fel. Van permanente oogschade heb ik nog niet gehoord, maar je oog heeft blijkbaar nogal wat te verduren gehad. Het licht was feller dan dat je oog de iris kleiner kon aanspannen. Je oog heeft daardoor lang onder druk gestaan en dat heb je gevoeld.

Voor Saturnus en Jupiter zou de 4mm moeten voldoen. Heb je ze wel in beeld gehad? Zeker de ringen moeten dan zichtbaar zijn. De gasbanden op Jupiter in gunstige gevallen ook.
 

Skyheerlen

Moderator
Een 4mm oculair in een 90mm refractor met f900 leidt tot een vergroting van 225x, tamelijk stevig voor zo’n telescoop, zeker nu Jup en Sat zo laag staan.

Heb je de planeten wel gezien met een 20mm oculair (45x vergroten)? Ze zijn dan wel nog klein, maar iets van details op Jupiter, de vier helderste maantjes en de ringen van Saturnus moeten zichtbaar zijn.
 

InFINNity Deck

Observatory
Zover ik weet kan het inderdaad geen kwaad, maar fel is de maan zeker, het is bij ons standaard de afsluiter van een avondje kijken, want daarna zie je niet veel meer. ;-)

Als je de maan te fel vindt, dan is wellicht een variabele polarisatiefilter een oplossing: https://www.robtics.nl/nl/filters/1741-robtics-variabele-polarisatie-filter-125.html
Ze zijn er ook in 2" formaat. Het filter bestaat uit twee delen: een gaat aan je oculair, de ander in je diagonaal. Nadat beide gemonteerd zijn, kan je de felheid regelen door aan je oculair te draaien. Ik heb een setje 2" en een enkel exemplaar van 1.25" voor die oculairs die een 1.25" barrel hebben.

Nicolàs
 

John Baars

Moderator
Of is dit niet mogelijk met wat ik heb…
Om de dooie dood wel!

-Zorg ervoor dat je zoeker precies uitgelijnd staat met je telescoop. Het beste doe je dit overdag op een heel ver object. Is die zoeker wel goed?
-Gebruik om te zoeken en voor overzichten alleen het 20mm oculair in het prisma ( laagste vergroting 45X,= ook met het grootste beeldveld.) Een ster of een planeet is op zijn scherpst als de afbeelding op zijn kleinst is. Gebruik daarvoor de scherpstelknoppen. Pas daarna zet je eventueel de 3X barlow in het prisma en daarin dan weer het 20mm oculair. Dan heb je 135X. Beter en scherper wordt het zeker niet met het 4 mm oculair, laat die voorlopig maar binnen, voor als de atmosfeer heel rustig en transparant is.
-Zorg voor een goede balans. Ik zie op het verkoopplaatje een heel eenvoudige azimutale montering die dmv kantelen een equatoriale montering na probeert te bootsen. Je mist daarvoor een as voor contragewichten. Zoals op het plaatje komt hij nooit mooi in balans en zakt weg zodra je de de rem op de assen zet.
Die kanteling weglaten en gewoon horizontaal en verticaal gebruiken. ( Azimuth- Altitude) Dan heb je nog steeds één balansprobleem ipv twee.
- De Maan kan geen kwaad, het licht op een zonovergoten strand in de zomer is feller. Het je er toch last van, zet dan ( klinkt raar maar werkt wel) een zonnebril op.
 

Playnold

Atoom
Hartstikke bedankt voor jullie reacties; dit gaat zeker helpen!

Jullie tips voor de helderheid van de maan zijn geweldig; dank!

Als ik het waarnemen van planeten samenvat:
1. Probeer eerst met 20MM de planeten te bekijken (dit was gelukt, ik kon hier ook de manen van Jupiter zien, verder geen details)
2. Indien ik meer wil inzoomen, gebruik dan de Barlowlens
3. Ik zag dat sommige de 4MM adviseren, maar focussen op bovenstaande twee punten moet het makkelijkste zijn.

Nog een laatste vraagje m.b.t. het combineren van aan Barlowlens en een oculair voor het waarnemen van planeten:
  1. Op een andere website las ik juist dat een barlowlens enkel gebruikt kan worden op 'zeer heldere objecten zoals de maan'. Vallen planeten hier dan ook onder? Bron onderaan deze post.
  2. Ik kreeg uit jullie reacties het gevoel dat het combineren van een 4MM & barlowlens te veel is (zelfs alleen de 4MM vooral gebruiken bij een rustige atmosfeer). In het boekje staat dat ik dan een vergroting van 675X heb. (Barlowlens + 4MM)... zou ik dan - in theorie - niet juist het meest duidelijke beeld moeten hebben van bv. Saturnus? (als mijn zoeker juist is afgesteld) omdat ik dan ver inzoom?

Wellicht een beetje domme vragen, verontschuldiging van deze beginner!


Ik refereer hiernaar: Als accessoire wordt een 3x Barlowlens meegeleverd waarmee u het brandpunt kunt vergroten. Dit gaat echter wel ten koste van de lichtopbrengst en de detaillering. Daarom wordt een barlowlens ook alleen geadviseerd bij het bekijken van zeer heldere objecten zoals de maan. (Source:https://www.kamera-express.nl/bress...010328][040c2835-d30c-4865-9f86-f49ad93d6971])
 

Skyheerlen

Moderator
Die barlow met dat 20mm oculair kan zin hebben; je simuleert daarmee een 7mm oculair (20/3=7 ongeveer).

Als je te sterk vergroot, krijg je een zgn lege vergroting. Je vergroot meer dan dat de telescoop aan details kan laten zien. 675x op een 90mm objectief is zoiets; voor zo’n vergroting moet je een veel grotere telescoop hebben. Hier komt dan nog de luchtonrust bij; bij planeten werkt zo’n sterke vergroting (met een grotere telescoop) maar zelden. Meestal zul je zien dat die 20+barlow meer laat zien dan die 4mm.

Maar seeing is heel belangrijk, en ook oefening. Neem de tijd, kijk lang (met pauzes) en je zult zien dat je steeds meer gaat zien. Niet 10 seconden kijken dus, maar een kwartier of een half uur, met steeds korte pauzes om je oog te laten rusten. Wacht op die korte momenten met de beste seeing; die komen, maar zijn er af en toe en niet lang.
 

Skyheerlen

Moderator
Het verhaal dat eeen barlow alleen werkt op de maan, is onzin. Een 20+3xbarlow laat hetzelfde zien als een 6.7mm oculair, uitgaande van dezelfde kwaliteit en type oculair.

Dat gaat niet op voor een barlow met plastic lenzen en bijbehorende troep; het moet wel een beetje kwaliteit zijn.
 

Bobbie

Ursa Majoris
Domme vragen bestaan niet.
Ik antwoord op je laatste vraag. De theorie zegt ook dat je maximaal zinvolle vergroting twee maal je lensdiameter in mm is. In jouw geval dus 180x. In de praktijk haal je dat vaak niet eens. Het is afhankelijk van vele factoren zoals de atmosferische omstandigheden, de kwaliteit van je optiek, de hoogte van het waar te nemen object enz. Veel beginners verkijken zich op het begrip vergroting. Hoe meer hoe beter, is vaak het idee. Echt een groot misverstand. Elk object heeft z’n eigen ideale vergroting. Soms heel laag, nevels met name, soms wat hoger. Kwestie van experimenteren.
 
Je 20mm levert 45x op.
Je 4mm levert 225x op, eigenlijk al een beetje teveel voor jouw 90mm telescoop.
Je 20mm met de 3x barlow levert 135x op. Dit is al mooi voor planeten. Ring van Saturnus en banden op Jupiter moeten dan zeker al mooi te zien zijn.
Je 4mm met de barlow levert zeker al veel te veel op.

Dus misschien een beetje jammer dat je een 4mm erbij had, maar eigenlijk niet erg, want in dit goedkoop oculair-tje moet je waarschijnlijk jouw oog ertegen plakken. Bovendien is je barlow ook van magere kwaliteit. Dus het zou meteen goed zijn voor de planeten om gewoon een nieuw oculair te kopen, de keuze is groot, maar ze leveren allemaal veel betere kwaliteit en ook een veel betere oogafstand. Dus een 6 of 7 mm zou voor je goed zijn. Wide Field oculairen zijn ook volstrekt niet nodig, dat drukt zeker ook al de prijs. En je 20mm mag je wel nog eventjes behouden, het is enkel bij hoge vergrotingen dat oculairs om kwaliteit vragen.
 

Bert Bogchelman

Moderator
Nog even of de maan oogschade kan veroorzaken: nee. Waarom niet? De maan weerkaatst minder dan 10% van het zonlicht wat er op valt, ze is nauwelijks helderder dan steenkool! Vergelijk dat maar eens met sneeuw. Nu is sneeuw (licht) wel schadelijk, maar dan praten we over uren.
Een sterrenkijker kan niet-puntvormige objecten nooit helderder weeggeven dan ze zijn als je er dichtbij staat, het is geen lichtversterker. Het meer licht vangen door de lens aan de voorzijde wordt ongedaan gemaakt door het vergroten door het oculair.
Maar hoe zit dat dan met de zon? Met een telescoop vergroot je de zon waardoor je er virtueel dichter bij staat. Als je 40X zo dicht bij de zon zou staan en naar de zon zou kijken, kunnen je ogen daar ook niet tegen. Op aarde is recht in de zon kijken al ongezond voor je oog.
 

TomB

Donateur
En hoe zit het dan met het vergroten van de maan? Als je 200x zo dicht bij de maan bent (op 1500km afstand) is er weinig te vrezen voor je ogen, denk ik. Waarom is met 200x vergroting naar de zon kijken dan wel gevaarlijk? Mijn idee is dat dat komt doordat het brandvlak van het zonsbeeld vlak bij de voorste lens van het oculair is en die verbrandt. En daarna is dat brandvlak dicht bij je oog.
 

DeepSkyScanner

Halsstarrige sterrenstaarder
Maar hoe zit dat dan met de zon? Met een telescoop vergroot je de zon waardoor je er virtueel dichter bij staat.
Nou, het bekijken van de Zon door een teleskoop is in principe niet anders dan het bekijken van welk ander object dan ook. Of ik nu Saturnus, Jupiter, de Maan of de Zon bekijk, het zijn allemaal objecten in de verte die door een optisch systeem worden afgebeeld. Er wordt niets "dichterbij" gehaald, dat is een intuïtieve gewaarwording. Een optische afbeelding met een teleskoop is altijd een kwestie van hoekvergroting, niet van afstandsverkleining.
Dat we de Zon veel intenser door een teleskoop zien dan met het ongewapende oog is het gevolg van de grootte van de opening van de teleskoop. Het is weliswaar geen letterlijke licht-versterker, maar wel een licht-verzamelaar. Hoe groter de opening, hoe meer licht wordt verzameld. Dat dit bij een hogere vergroting tot minder licht aan het oculair leidt is ook waar, maar een teleskoop verzamelt normaliter meer licht dan de pupil van het ongewapende oog.
We kunnen de Zon met dezelfde vergroting even groot waarnemen door verschillende teleskopen met verschillende openingen. Dan zal de teleskoop met de grotere opening uiteraard meer zonlicht verzamelen en weergeven.
Eventjes in de Zon kijken met het ongewapende oog is al pijnlijk, maar nog net niet desastreus voor het netvlies. Eventjes door een teleskoop naar de Zon kijken terwijl er geen zonfilter is gemonteerd daarentegen...
Dat dit zo is, merken we ook als we Jupiter op zijn helderste dagen in het jaar door een teleskoop bekijken. Met het ongewapende oog is Jupiter als een helder hemellichaam te zien, maar door een teleskoop kan de licht-intensiteit soms als behoorlijk pijnlijk aan het netvlies voelen. Net als de Maan. Hoe groter de opening van de teleskoop, hoe groter de licht-verzameling.
Indien ik meer wil inzoomen, gebruik dan de Barlowlens
Je hebt ook de mogelijkheid om een zoom-oculair te gebruiken, zoals de 8 - 24 mm zoom die ik heb. Daarmee kun je traploos de vergroting regelen terwijl je de planeet in beeld houdt.
Met een 90 mm opening kun je je helaas niet al te veel vergroting permitteren. Er is een reden voor het bestaan van teleskopen met grotere openingen. Die verzamelen niet alleen meer licht, zodat zwakkere objecten beter zichtbaar worden, ze vergroten ook het oplossend vermogen, zodat je kleinere details scherper ziet dan met een kleinere opening.
De vuistregel is twee maal de opening in [mm], dus ongeveer 180x als je een 90 mm opening hebt. Ga je toch meer vergroten, zoals dat met een Barlow kan, dan ga je weliswaar een uitvergrote Jupiter of Saturnus zien, maar die blijft onscherp, ook al heb je de teleskoop goed gefocuseerd. Je loopt tegen de optische natuurgrenzen aan, die je alleen kunt oprekken door de randvoorwaarden op te rekken, ofwel: bigger is better.
 
Laatst bewerkt:

sixela

hulpbeheerder - hij/hem/zijn
En hoe zit het dan met het vergroten van de maan? Als je 200x zo dicht bij de maan bent (op 1500km afstand) is er weinig te vrezen voor je ogen, denk ik. Waarom is met 200x vergroting naar de zon kijken dan wel gevaarlijk? Mijn idee is dat dat komt doordat het brandvlak van het zonsbeeld vlak bij de voorste lens van het oculair is en die verbrandt. En daarna is dat brandvlak dicht bij je oog.
Met 1x naar de Zon met het blote oog kijken is ook gevaarlijk. De clou is dat we evolutionair zo in elkaar zitten dat het oog normaliter saccadische bewegingen maakt om de Zon niet te lang op één plek op het netvlies te houden (het brein corrigeert er dan voor om ons ondanks die bewegingen een stabiel beeld te leveren), en dat warmte afvoeren ook wel kan omdat er maar een vrij klein deel van het netvlies de zon afbeeldt.

Maar er zijn al mensen blind geworden door naar de Zon te staren (waarbij ze die saccadische bewegingen deels onderdrukken of te lang naar de Zon staren waardoor die niet volstaan om energie-ophoping te vermijden).

Als héél je beeldveld echter gevuld is met iets met die oppervlaktehelderheid, dan werken die twee defensiemechanismen niet meer. Dan komt er op je netvlies gewoon veel te veel energie, en dan beschadig je het onherroepelijk.
 

Bert Bogchelman

Moderator
Dat dit zo is, merken we ook als we Jupiter op zijn helderste dagen in het jaar door een teleskoop bekijken. Met het ongewapende oog is Jupiter als een helder hemellichaam te zien, maar door een teleskoop kan de licht-intensiteit soms als behoorlijk pijnlijk aan het netvlies voelen. Net als de Maan. Hoe groter de opening van de teleskoop, hoe groter de licht-verzameling.
Dit is dus deels onzin.

a) het netvlies bevat geen pijnreceptoren. b) de oppervlakte helderheid van Jupiter is door de grote afstand tot de zon veel lager dan een zandstrand bij zonnig weer op aarde. Dat Jupiter slecht is voor je nachtzicht en dat ze zwakkere objecten hinderlijk overstraalt klopt wel.

c) Hoe groter de telescoop = meer licht verzamelen maar je vergeet de vergroting. Vergroting kost weer lichtsterkte. De minimale vergroting van een grote telescoop is groter dan die van een kleine telescoop. Zit je onder de minimale vergroting, dan komt een deel van het licht niet door je pupil heen.
 

Neo

Donateur
Misschien kwam het ongemak dan ook niet door de vermeende helderheid maar door (te) verkrampt waarnemen.
Als ik een leek door mijn telescoop laat kijken dan wordt bijna altijd de focuser verdraaid en als ik zelf daarna weer kijk dan ligt het scherptepunt vaak ongemakkelijk dichtbij in plaats van dat je ontspannen in de verte kan kijken.
 

Playnold

Atoom
Je hebt ook de mogelijkheid om een zoom-oculair te gebruiken, zoals de 8 - 24 mm zoom die ik heb.
Dit klinkt goed! Ik zit nu veel de oculairs te verwisselen... en dan ben ik de planeet kwijt. Heb je toevallig een linkje naar de 8 - 24 mm zoom die je hebt? Anders koop ik misschien weer een kat in de zak ;-).
 

DeepSkyScanner

Halsstarrige sterrenstaarder
zoom-oculair
Ik had begin augustus dit jaar het geluk dat men dit oculair voor 11,11 euro (!) aanbood. Een glitch in de algorithmes van Amazon. Ik was toevallig net aan het zoeken toen het langs kwam. Toen hoefde ik geen seconde langer na te denken.
Misschien kun je ook andere bronnen raadplegen, het hoeft niet altijd Amazon te zijn (al kom ik daar soms wel leuke onverwachte aanbiedingen tegen).

Bedenk wel dat dit soort goedkope zoom-oculairs niet al te geweldig zijn qua interne reflecties. Zeker heldere objecten zoals Jupiter kunnen dit vertonen, maar, eerlijk gezegd, ik vind dit oculair toch handig, ondanks dit soort nadelen.
Ik gebruik het als voorbereiding op een camera-sessie op planeten, voordat ik de 3x Barlow met de camera erop plaats. Dan wil ik eerst de planeet door een oculair zien. De zoom helpt, omdat ik eerst met 8 mm zonder Barlow erdoor kijk, dan de Barlow erop zet en vervolgens met de 24 mm weer ga kijken en kleine correcties op de teleskoop-uitlijning pleeg. Dan nog even zoomen en constateren dat de optische resolutie-limiet is bereikt (de planeet wordt niet scherper zichtbaar, ondanks goede focusering), voordat de camera het oculair vervangt. De camera bevindt zich dan in het focusvlak van de Barlow en heeft geen last van deze resolutie-limiet, omdat hij zelf niet vergroot, maar wel klein genoeg is (en microscopisch kleine pixels bevat) om de piepkleine planeet-afbeelding toch adequaat weer te geven.
Het kan allemaal ook zonder zoom, maar met zoom zijn dit soort dingen handiger te doen.
 

Rudy

Donateur
Heb ook een goedkope 8-24mm zoom, voor maan en planeten is het bruikbaar. Op de as is het beeld ook best redelijk te noemen, doet wat denken aan een Plössl. Voor deepsky is het niet zo geschikt, naar mijn mening. Op de lagere vergrotingen is het beeldveld klein, maar vooral omdat de lichttransmissie laag is. In vergelijking met andere, "gewone" oculairen is het beeld duidelijk donkerder. Maar goed, voor enkele tientjes toch niet zo gek.
 
Bovenaan Onderaan