De hybride zonsverduistering van 17 april 1912 te Caberg: een topografische zoektocht ...

AdriG

Mimas
Even terug naar foto 3 (de 'school'). In bericht 26 wordt hier geopperd dat dit prof. Julius kan zijn. Maar ik heb even gegoogled op de naam 'Heuvelink' (coördinator van post 1). Dat moet volgens mij prof.ir. Hendrik Jan Heuvelink (1861-1949) (vanaf 1900 leider Rijksdriehoeksmeting en hoogleraar Technische Hogeschool Delft) zijn. Ik vond ook een foto van hem en dat zou volgens mij ook best de man op foto 3 kunnen zijn. (de foto is denk ik van later; Heuvelink was in 1912 51 jaar oud en had toen mogelijk nog geen bril...)
Daarnaast begrijp ik dat prof. Verschaffelt (en zijn vrouw) uit Brussel kwamen. Dus blijkbaar ook een Belgische inbreng. Misschien dus juist voor hun de mogelijkheid om een post op Belgisch grondgebied (Veldwezelt) in te richten....
De man achter de kijker lijkt mij zeker mogelijk prof. Verschaffelt (zie bijgaande foto uit 1927). Hij had nauwe contacten met Leiden. Op de Wiki kom ik het volgende over hem tegen: "Jules-Émile Verschaffelt (Gent, 27 januari 1870 - Den Haag, 22 december 1955) was een Belgische fysicus. Hij werkte in het laboratorium van Kamerlingh Onnes in Leiden van 1894 tot 1906 en van 1914 tot 1923. Van 1906 tot 1914 werkte hij aan de Vrije Universiteit Brussel en van 1923 tot 1940 aan de Universiteit Gent. Zijn onderzoek betrof vooral thermodynamica, capillariteit en de entropie en irreversibiliteit van fysische processen. Hij nam aan verschillende honderden wetenschapsprojecten deel."
De dame is al eerder 'geïdentificeerd' als mevrouw Verschaffelt.
Bekijk bijlage 1473323

Interessante informatie. In combinatie met hetgeen reeds eerder is gepost, komen de personen langzaam maar zeker weer 'tot leven'.

Een nieuw factsheet is in voorbereiding, bestaande uit een combinatie van de krantenartikelen, diverse posts (zoals deze), aangevuld met foto's, gekoppeld aan een bepaalde dicipline / soort instrument en leeftijd ten tijde van de eclips.

Ben benieuwd wat dat gaat opleveren ...
 

AdriG

Mimas
Is iemand bekend met onderstaand boekje?

Maastricht voor 1920.jpg

Op de site https://www.europese-bibliotheek.nl/nl/boeken/Maastricht_voor_1920/100-152960/artikel/5#fragment is overigens slechts een aantal pagina's te door bladeren, maar de voor ons meest interessante pagina zit daar helaas niet tussen. Het zou gaan om foto 46 met daarbij onderstaande tekst:

46 Groep in het observatie-komp bij Maastricht, ingericht ten dienst van de wetenschappelijke waarnemingen der zonsverduistering op Woensdag 1 7 April j.1. (1912). Onder meer ziet men op onze foto de volgende personen:

Dr. Bergansius uit Utrecht; Dr. Cannegieter; Prof.Verschaffeld uit Brussel; Prof. Muller; Dr. Moll; Leckie; Prof. Nijland; Mevr.verschallels; Prof. Julius; Dr.V.d. Stalk; Prof. Van der Sande Bakhuyzen; Prof. De Sitterd; Prof. Heuvelinck en Dr.V.d. Bill.


Het is duidelijk dat hier sprake is van een aantal identieke typefouten zoals we die we ook in de bronnen van destijds al tegenkomen (toeval bestaat niet). Zo is er sprake van Dr. v.d. Bill, terwijl hier in feite Jan van der Bilt wordt bedoeld. Ook duikt in de omschrijving andermaal de naam Verschallels op; dit moet echter zijn Verschaffelt.

Al met al krijg je dus het idee dat de auteur de gegevens niet heeft gebaseerd op eigen onderzoek, maar deze heeft verzameld op basis van bronnen die publiekelijk toegankelijk zijn en voor ons inmiddels tot de categorie "gesneden koek" behoren.

Toch bij deze de vraag of iemand kan bevestigen of de foto waarnaar verwezen wordt (foto 46 in het boekje) wellicht 'onze' foto 2a/2b betreft. Mocht het toch om een andere foto gaan, plaats deze dan vooral niet in dit forum, omdat we anders inbreuk doen op het copyright.

Zelf heb ik het idee dat het hier andermaal foto 2a/2b betreft (maar welke van de twee dan?). Mocht het inderdaad een andere foto betreffen (de kans daarop lijkt mij vrijwel nihil), dan zal ik met de auteur van het boekje contact opnemen.
 

AdriG

Mimas
Artikel van A.A. Nijland in Hemel en Dampkring, mei 1912

Bekijk bijlage 1472850

In dit artikel staat een aantal interessante aanwijzingen. Bekend was dat er 5 posten waren m.b.t. het vaststellen van de 'precieze' ligging van de centrale lijn. In bovenstaand citaat vinden we in ieder geval de namen terug van de personen die -per post- verantwoordelijk waren:

- Prof. Heuvelink
- Prof. Kapteyn
- Prof. E.F. v.d. Sande Bakhuyzen
- Prof. H.G. v.d. Sande Bakhuyzen
- Dr. Zwiers

Daarnaast wordt nog vermeld dat onderstaande personen (in de context van deze waarnemingen) hun assistentie verleenden:

- Prof. de Sitter
- Prof. Jaeger
- Prof. Kuenen
- Ing. Vening Meinesz
- Dr. Klinkenberg
- Dr. Crommelin
- Dr. Backer
- 'en eenige studenten'

Je zou dus mogen verwachten dat één van deze namen tevens op foto 5 (boomgaard) te zien zou moeten zijn ...

In post #189 oppert @PaulVolman al de naam van de Sitter als persoon die links op foto 5 te zien zou zijn.
 
Laatst bewerkt:
Het is duidelijk dat hier sprake is van een aantal identieke typefouten zoals we die we ook in de bronnen van destijds al tegenkomen (toeval bestaat niet).
Zulke fouten kunnen ontstaan bij het scannen van een gedrukte tekst (slordige automatische tekstherkenning). Als niemand de fouten corrigeert, gaan ze een eigen leven leiden op internet.
 

PaulVolman

Donateur
Dat de kampen op loopafstand stonden is al eerder vermeld. Daarmee is verondersteld dat de dame op foto 2b en foto 3 dezelfde zou kunnen zijn. We weten niet wanneer de fotos zijn gemaakt maar zo zou je ook kunnen beweren dat Willem de Sitter(d) op foto 5 op de grond zit met pijip en de persoon op foto 2b in het midden de man met pijp ook de Sitter(d) is.
 

AdriG

Mimas
In Hemel en dampkring, Mei 1912 is sprake van Post No. 2:

Post 2.jpg

Je zou toch zeggen dat er dan ergens ook kaartjes zouden moeten zijn waarop de posten ook daadwerkelijk zijn ingetekend.

Van de 1e post is bekend dat deze nabij Maastricht lag, terwijl post 5 ergens nabij de Belgische grens gelegen was (zie #15, @Bob Slee). Post 2 moet dus ten zuidoosten van de (voorspelde) centrale lijn gelegen hebben. Maar dat lijkt in tegenspraak te zijn met het betreffende artikel. Daar staat namelijk te lezen dat men vanuit post 2 verwacht had dat de zuidoost rand van de zon geheel verborgen moest zijn. Echter, naarmate je meer naar het zuiden gaat, wordt de maan noordelijker geprojecteerd. En als de maan noordelijker geprojecteerd wordt, dan wordt van de zuidrand van de zon juist méér zichtbaar en zeker niet minder. Deze beschrijving past dus eerder bij een post ten noordwesten van de voorspelde centrale lijn. Maar in dat geval lijkt de nummering dus niet logisch meer ...
 
Laatst bewerkt:

AdriG

Mimas
Zie Hemel en Dampkring 1912. Hier staat op pag. 189 een interessante voetnoot:

Ik bevond me op ongeveer 600 m. Noord-Oost van het eclipskamp

Die ik betreft J. Kater. Naar een postnummer wordt verder niet verwezen, dus lijkt dit op een soort van eenmansactie die er met name op gericht was om zoveel mogelijk van het verschijnsel te genieten. Die 600 meter NO lijkt werderom een bevestiging te zijn van de reeds eerder gevonden ligging voor het eclipskamp nabij de Ros straat.
 
In het eerder genoemde artikel in Astrophysical Journal (1913) schreef W.H. Julius dat hij het eerste contact van de eclips waarnam om 23h13m54 Leiden Mean Time en dat de totale straling van de zon een minimum bereikte om 0h34m57s Leiden Mean Time.
Weet iemand hoe deze tijden omgerekend kunnen worden in UT?
Dit kan helpen om de waarneemplek van Julius te bepalen.
 

AdriG

Mimas
Even terug naar foto 3 (de 'school'). In bericht 26 wordt hier geopperd dat dit prof. Julius kan zijn. Maar ik heb even gegoogled op de naam 'Heuvelink' (coördinator van post 1). Dat moet volgens mij prof.ir. Hendrik Jan Heuvelink (1861-1949) (vanaf 1900 leider Rijksdriehoeksmeting en hoogleraar Technische Hogeschool Delft) zijn. Ik vond ook een foto van hem en dat zou volgens mij ook best de man op foto 3 kunnen zijn. (de foto is denk ik van later; Heuvelink was in 1912 51 jaar oud en had toen mogelijk nog geen bril...)
Daarnaast begrijp ik dat prof. Verschaffelt (en zijn vrouw) uit Brussel kwamen. Dus blijkbaar ook een Belgische inbreng. Misschien dus juist voor hun de mogelijkheid om een post op Belgisch grondgebied (Veldwezelt) in te richten....
De man achter de kijker lijkt mij zeker mogelijk prof. Verschaffelt (zie bijgaande foto uit 1927). Hij had nauwe contacten met Leiden. Op de Wiki kom ik het volgende over hem tegen: "Jules-Émile Verschaffelt (Gent, 27 januari 1870 - Den Haag, 22 december 1955) was een Belgische fysicus. Hij werkte in het laboratorium van Kamerlingh Onnes in Leiden van 1894 tot 1906 en van 1914 tot 1923. Van 1906 tot 1914 werkte hij aan de Vrije Universiteit Brussel en van 1923 tot 1940 aan de Universiteit Gent. Zijn onderzoek betrof vooral thermodynamica, capillariteit en de entropie en irreversibiliteit van fysische processen. Hij nam aan verschillende honderden wetenschapsprojecten deel."
De dame is al eerder 'geïdentificeerd' als mevrouw Verschaffelt.
Bekijk bijlage 1473323

De man rechts op foto 3 ('de school') heeft wel wat weg van H.J. Heuvelink. De naam W.H. Julius is ook al eens geopperd. Feit is echter dat Heuvelink op basis van de diverse bronnen gelinked moet worden aan de dicipline mathematische astronomie, waarbij men het bepalen van de ligging van de centrale lijn voor ogen had. Julius wordt daarentegen in verband gebracht met de thermozuil en galvanometer. Gezien de instrumenten zoals die op foto 3 zichtbaar zijn, zou dit alles eerder op Julius wijzen.
 

EdwardB

Donateur
@Fabricius
Als ik uit ga van de positie van Sterrenwacht Leiden als basis voor tijdrekening zoals die in de Sterrengids staat, kom ik met de Oosterlengtepositie van -4°21'02,2" op een tijdverschil van 0h17m56,15s met Greenwich.

Edit: ik had meer opgeschreven, maar ik maakte fouten. In ieder geval is bovenstaande het tijdverschil.
 
Laatst bewerkt:

AdriG

Mimas
Kwam in het tijdschrift Lux; foto-tijdschrift, jrg 23, 1912, no 9, 01-05-1912 nog iets interessants tegen. Op pagina 257 staat namelijk een artikel van een (zeer waarschijnlijk) amateurfotograaf, die een opname heeft gemaakt van de eclips van 17 april 1912. Op zich niets bijzonders, ware het niet dat hij zijn resultaat ter beoordeling voorlegt aan Prof. Heuvelink. De kans is dus groot dat deze amateurfotograaf die dag in de onmiddellijke nabijheid van het eclipskamp heeft gebivakkeerd. Het artikel is van de hand van L. Delgeur. Zou hij dan de anoniem gebleven fotograaf geweest zijn van de diverse foto's van deze gedenkwaardige eclips?

Aan het einde van het artikel staat iets zoals Prof. Heuvelink schrijft. Dat maakt bovenstaand scenario dan weer wat minder voor de handliggend, tenzij op de dag zelf de contacten gelegd waren en Prof. Heuvelink nadien schriftelijk gereageerd heeft. Dat zou ook beter aansluiten bij het gegeven dat hij Prof. Heuvelink de foto getoond heeft; iets wat in die dagen, uitgaande van dezelfde dag, nogal onlogisch lijkt.
 
Laatst bewerkt:

AdriG

Mimas
Er blijkt nog een foto 6 te zijn die mogelijk in Caberg gemaakt zou kunnen zijn:

Foto 6.jpg

Bijschrift bij de foto: Zonsverduistering van 17 april 1912. Een landschap, tijdens de eclips opgenomen. Het beeld is 10 seconden belicht met groot diafragma.

Onduidelijk is wat men hiermee heeft willen aantonen, want een soortgelijke foto is ook onder 'normale' omstandigheden te maken.
 

AdriG

Mimas
De zoektocht naar de locaties heeft tot nu toe onderstaande opgeleverd:

Foto 2a: Een tiental meters ten noorden van de Ros straat in een terreinplooi
Foto 2b: Een tiental meters ten noorden van de Ros straat in een terreinplooi
Foto 3 : ?
Foto 4 : Een tiental meters ten noorden van de Ros straat in een terreinplooi
Foto 5 : ?

Foto 3
Het lijkt op een vervallen school (of kerk), maar het zou ook een ander soort gebouw kunnen zijn. De hoge bomen die aan de linkerzijde zichtbaar zijn, doen vermoeden dat we hier ergens langs de Brusselseweg staan, aangezien nergens anders in de nabijheid van het eclipskamp dit soort bomen staan. Uit een luchtfoto van de Brusselseweg blijkt echter dat er lang niet overal bomen aanwezig waren. Uit de kijkrichting valt af te leiden dat we hier aan de oostzijde van de Brusselseweg staan (aangenomen dat het daar ook daadwerkelijk is). Een extra aanwijzing zouden de tafeltjes kunnen zijn waarop de apparatuur is opgesteld. Dit lijken dezelfde soort tafeltjes te zijn die we ook op foto 5 tegenkomen. Een zoektocht naar oude foto's van de Brusselseweg en oude schoolgebouwen aldaar heeft tot nu toe nog geen concrete aanwijzingen opgeleverd.
Gezien de staat waarin het gebouw in 1912 verkeert, zou het ergens begin 19e eeuw gebouwd moeten zijn. De kans dat dit gebouw op foto's uit een latere periode nog opduikt lijkt vooralsnog klein.
Aangezien het hier zeker geen klein gebouw betreft, bestaat de kans dat er in de kringen van het Limburg Geschied- en Oudheidkundig Genootschap nog het e.e.a. over bekend zou kunnen zijn. Ik zal ze binnenkort eens benaderen ...


Foto 5
Het enige wat duidelijk is, betreft de constatering dat beide heren onder een boomgaard zitten met op de achtergrond een koe. Tot nu toe zijn twee ideeen geopperd:

- nabij Lanakerweg (zie: #153, #154)
- oostzijde Brusselseweg (zie: #202, #204)

In feite zou de locatie aan twee eisen moeten voldoen:

- het gebouw verklaren dat tussen de heg zichtbaar is
- afstand loodrecht tot de grenslijn (bij benadering) 750 meter of 1500 meter, of 0 meter indien de post niet in het tentenkamp lag.

We zoeken verder ...
 
Laatst bewerkt:

AdriG

Mimas
Met betrekking tot de diverse personen onderstaand een factsheet.
Wellicht zitten er m.b.t. de apparatuur hier en daar wat dubbelingen in, maar dan horen wij dat wel.
 

Bijlagen

  • Factsheet 2.pdf
    179,2 KB · Weergaven: 9

steert-sterre

Eerbeek/Bussloo
De man rechts op foto 3 ('de school') heeft wel wat weg van H.J. Heuvelink. De naam W.H. Julius is ook al eens geopperd. Feit is echter dat Heuvelink op basis van de diverse bronnen gelinked moet worden aan de dicipline mathematische astronomie, waarbij men het bepalen van de ligging van de centrale lijn voor ogen had. Julius wordt daarentegen in verband gebracht met de thermozuil en galvanometer. Gezien de instrumenten zoals die op foto 3 zichtbaar zijn, zou dit alles eerder op Julius wijzen.

Ik kan me inderdaad wel voorstellen dat Julius een betere optie is. Julius werkte blijkbaar samen met Muller. Dat zou twee dingen kunnen beteken: of beiden werkten op dezelfde post of beiden werkten met hetzelfde instrument.
Al eerder is vastgesteld dat zowel op foto 3 als 5 een thermozuil zichtbaar is. Zou dat dan betekenen dat de man op foto 5 bij de thermozuil Muller is?

Verder twijfel ik strek of de man met de pijp op foto 5 De Sitter is. De bekende foto's van Willem de Sitter (met spits gezicht en spitse witte baard) zijn meestal van jaren '20.
Ik heb een foto gevonden van een veel jongere De Sitter (vermoedelijk rond de eeuwwisseling). Hierop heeft hij ook al een baard, dus ik veronderstel dat De Sitter altijd getooid is geweest met een baard. De man met de pijp lijkt geen baard te hebben en is dus vermoedelijk niet De Sitter.
 

Bijlagen

  • De Sitter.JPG
    De Sitter.JPG
    80,5 KB · Weergaven: 5

AdriG

Mimas
Ik kan me inderdaad wel voorstellen dat Julius een betere optie is. Julius werkte blijkbaar samen met Muller. Dat zou twee dingen kunnen beteken: of beiden werkten op dezelfde post of beiden werkten met hetzelfde instrument.
Al eerder is vastgesteld dat zowel op foto 3 als 5 een thermozuil zichtbaar is. Zou dat dan betekenen dat de man op foto 5 bij de thermozuil Muller is?

Verder twijfel ik strek of de man met de pijp op foto 5 De Sitter is. De bekende foto's van Willem de Sitter (met spits gezicht en spitse witte baard) zijn meestal van jaren '20.
Ik heb een foto gevonden van een veel jongere De Sitter (vermoedelijk rond de eeuwwisseling). Hierop heeft hij ook al een baard, dus ik veronderstel dat De Sitter altijd getooid is geweest met een baard. De man met de pijp lijkt geen baard te hebben en is dus vermoedelijk niet De Sitter.

Het blijft inderdaad lastig om de gezichten te herkennen, zelfs op basis van fotomateriaal dat in de periode rondom de eclips voorhanden is. Wat dat betreft was ik wel verbaasd (zie post #222) dat er een foto schijnt te zijn waarop niet minder dan 14 personen met naam en toenaam worden genoemd. De betreffende foto staat in het boekje getiteld Maastricht voor 1920 onder vermelding van foto nr. 46. Hoe de foto er precies uitziet? Geen idee. Maar gezien het feit dat er sowieso weinig fotomateriaal bewaard is gebleven (tot nu toe zijn er slechts vijf opnamen gevonden), lijkt het aannemelijk dat de foto waaraan wordt gerefereerd in feite 'onze' foto 2b is. Immers, de personen op deze foto zijn, in tegenstelling tot foto 2a, redelijk tot goed herkenbaar. Hier doet zich echter gelijk een probleem voor: in het boekje wordt gesproken van ondermeer, hetgeen zou impliceren dat er meer dan 14 personen op foto 46 zouden moeten staan. Op onze foto staan er echter minder dan 14, zodat de aanname dat het om dezelfde foto's zou gaan hiermee gelijk weer onderuit gehaald wordt. Bovendien staat een aantal van de personen op foto 2b buiten de afrastering van het prikkeldraad, zodat je er vanuit mag gaan dat zij geen deel uitmaken van het illustere gezelschap dat wordt genoemd.

Het expliciet benoemen van de personen op deze vooralsnog mysterieuze foto 46 roept gelijk de nodige vragen op: is deze gemaakt door insiders? Iemand die nauw betrokken is geweest bij alles wat zich in en rond het eclipskamp heeft afgespeeld? Je zou het bijna gaan denken, want van de andere 5 foto's wordt in de beschrijving geen enkele persoon bij naam genoemd, hooguit een summiere verwijzing naar de opgestelde apparatuur ...
 

AdriG

Mimas
Waar stonden de andere posten? Bekend was dat ...

- er één post stond op de centrale lijn
- de posten waren genummerd van 1 t/m 5
- post 1 nabij Maastricht stond
- post 5 nabij de Belgische grens stond
- er twee posten waren op respectievelijk 750 meter en 1500 meter ten noordwesten van de centrale lijn
- er twee posten waren op respectievelijk 750 meter en 1500 meter ten zuidoosten van de centrale lijn

Dat zou betekenen dat de post op de cetrale lijn, in feite die in het eclipskamp, post nummer 3 geweest zou moeten zijn. In de bronnen wordt nog wel gerept over 'post 2', maar waar die lag en/of wie deze bemande, dat blijft in het duister tasten.

Uitgaande van de onderlinge afstanden tussen de posten (zie boven) en een onzekerheidsmarge van zo'n 150 meter rondom deze posten, zou onderstaand plaatje een beeld moeten geven waar we deze tot nu toe onbekende posten 1, 2, 4 en 5 moeten zoeken:

Posten 1  5.jpg
 
Laatst bewerkt:
Bovenaan Onderaan