150mm enkele balk breedveld kijker

sdn

Rhea
Een tijdje terug heb ik van Roel een spiegelsetje overgenomen waar hij zelf niets meer mee van plan was. Het betreft een 150mm F5 spiegel van GSO en bijbehorende vangspiegel. Dezelfde spiegel dus die gebruikt wordt in de bekende 150mm tafeldobs.

Voor mij is dit vooral een oefening in ATMen, leuk om te doen en wellicht komt de ervaring later nog van pas. Maar het resultaat moet natuurlijk wel bruikbaar zijn. Vanuit huis zal ik wel met de 20cm dob blijven werken, deze telescoop zal een wat andere bestemming krijgen. Mijn wensenlijstje is het volgende:

1. Demonteerbaar tot een klein volume, zodat het tijdens vakanties mee kan in de auto en daar een minimum aan ruimte inneemt. Anders verliest het de concurrentie met andere spullen...
2. mogelijkheid om het in een vliegtuig mee te nemen in de reguliere bagage (spiegels in handbagage).
3. volledig bruikbaar met oculairen van 400-600g, zonder dat de telescoop beweegt bij het wisselen.
4. mogelijkheid om veel accessoires op de vangspiegelkooi te monteren, zoals een 8x50 zoeker en een RDF.

De meeste voorbeelden die ik heb gezien van obsession type dobs of ultralights in deze maat voldoen niet tegelijk aan voorwaarde 2 en 3. De telescoop is gewoon niet zwaar genoeg om genoeg frictie te genereren. Sommigen proberen een compromis te bereiken door middel van een rem/klem om de telescoop tijdens het wisselen van oculairs in balans te houden, maar echt ideaal lijkt dat me niet. Vandaar dat ik wat ben gaan schetsen en erop uit kom om te proberen de rotatieas dicht bij het oculair te leggen. Het moment van het oculair is dan vrij minimaal waardoor het gewicht ervan gemakkelijk gecompenseerd wordt door de frictie op de altitudelager.

Er zijn twee manieren om de rotatieas omhoog te krijgen. Het eerste is de klassieke dob-oplossing van de hoge rockerbox. Dat wordt echter niet compact meer, want dan hebben we het over een rockerbox van 50cm hoog of meer. En het kost stabiliteit. Een alternatief is de altitudelagers zelf op te schalen. Weliswaar zijn de lagers dan niet erg compact meer, maar bij een straal van 50cm passen ze nog in mijn koffer en kofferbak en omdat ze plat zijn nemen ze weinig ruimte in.

Nu moet bij een dob het zwaartepunt altijd samenvallen met het rotatiepunt. De spiegel is met 835 gram weliswaar licht maar ligt wel ver van de rotatieas af. Dan nog de collimeerbare spiegelkooi, en de lagers zullen ook ongeveer een halve kilo elk wegen. In totaal zal dat dus richting de 2,5 a 3 kilo gaan. Het gewicht van dit geheel kan heel moeizaam gecompenseerd worden door tegenwicht op de vangkooi zelf aangezien die vlakbij het centrum van rotatie ligt. Dan zou er meer dan 10 kilo op moeten, dat schiet niet op. Ik denk erover dit op te lossen met een tegenwicht in de vorm van een ring dat gemonteerd zit op een tweede truss aan de voorkant van de telescoop. Die kan met veel minder gewicht (ongeveer 2 kilo) voldoende moment bereiken. Dat fungeert dan ook gelijk met shroud als een prima afscherming voor omgevingslicht. Qua stijl is het misschien mooi om hier een echte truss van te maken, op zich zouden 3 parallelle stangen denk ik ook voldoen. Want het tegengewicht mag best een beetje doorbuigen, zolang het tenminste niet in de lichtweg komt.

Om doorbuiging en wiebelen te reduceren is het nog een optie om extra gekruiste stangen te monteren tussen de vangspiegelkooi en de uiteinden van de lagers. Halverwege en bij het uiteinde zullen de lagers dan ook nog wel een verbindende stang nodig hebben. In totaal kan ik dan het gewicht van het geheel, zonder accessoires, onder de 10kg houden.

Het geheel ziet er dan uit als op de schets hieronder. Hierbij is de cirkel op de centrale kooi de focuser. Mijn vraag: gaat dit werken of is er een probleem waar ik niet aan gedacht heb? Heeft iemand dit idee misschien al eens eerder gezien en zo ja, waar?

telescoop.png
 

Skyheerlen

Aluminium rules!
Alternatief!

In ieder geval is de rockerbox veel te klein. De steunpunten moeten een grotere hoek tov elkaar maken; 70 graden is gebruikelijk.
 

AtM

Prutser
De maten in je tekening lijken me wat te groot voor een f van 75cm. De afstand primaire - vang spiegel is ongeveer 60cm.
 

svdwal

Sander - Moderator
Ik zou iets als dit maken: https://www.cloudynights.com/articl...making-atm/atm-small-truss-dob-in-a-box-r1039

Zoals je zelf al zegt, bij een kleine Dob zit het zwaartepunt op de verkeerde plek. Je gaat dat ook niet op natuurlijke wijze goed krijgen. Je bananen worden enorm, de kijker blijft te licht, enz.

Wat ook kan is een single-beam kijker, met de hoofspiegel- en vangspiegelkooien ertegenaan geschroefd. Omdat de kijker klein en licht is hoeft die enkele buis niet heel veel krachten te ondergaan. Als de beam in de koffer past is het goed. Wrijving is een kwestie van twee drukplaten.
 

Bert Bogchelman

Moderator
Je zou met 2 veren in het middelpunt van de bananen een grotere druk kunnen bereiken op de teflon padjes onder de bananen. Maar er ontstaat nog een ander probleem: als je kijker laag op de horizon gericht staat komt de telescoop van de grond aan de achterzijde. Hij kiept dan over de voorpootjes. Dit is alleen te voorkomen met een grote grondplaat. Dat kiepen ontstaat ook zeker bij jouw huidige ontwerp. Jouw grondplaat is veel te klein.
 

sdn

Rhea
De maten in je tekening lijken me wat te groot voor een f van 75cm. De afstand primaire - vang spiegel is ongeveer 60cm.
Dat is ook waar ik ongeveer vanuit ga. De primaire spiegel zit vrij hoog in de spiegeldoos omdat het collimatie mechanisme er nog onder moet. Verder is de tekening niet helemaal op de millimeter nauwkeurig, het is een schets van het idee.

In ieder geval is de rockerbox veel te klein. De steunpunten moeten een grotere hoek tov elkaar maken; 70 graden is gebruikelijk.

Je zou met 2 veren in het middelpunt van de bananen een grotere druk kunnen bereiken op de teflon padjes onder de bananen. Maar er ontstaat nog een ander probleem: als je kijker laag op de horizon gericht staat komt de telescoop van de grond aan de achterzijde. Hij kiept dan over de voorpootjes. Dit is alleen te voorkomen met een grote grondplaat. Dat kiepen ontstaat ook zeker bij jouw huidige ontwerp. Jouw grondplaat is veel te klein.
De maat van de rockerbox en grondplaat heb ik inderdaad nog niet echt uitgewerkt. Die wil ik zo klein mogelijk hebben, wat inderdaad een uitdaging is gezien de relatief grote lagers en het risico op omvallen. Ik was van plan de rockerbox als laatste te maken en dan met 4 bokwieltjes op een plank eerst uit te proberen wat het minimum is.

Wat dat betreft is de meest urgente vraag hoe groot de afstand tussen de twee bananen eigenlijk moet zijn. De grofweg 20cm die minimaal nodig is ivm de primaire spiegeldoos is misschien wel te weinig.

Wat ik niet snap is waarom het geheel zou kiepen bij richten op de horizon. Als de rockerbox of bodemplaat te klein is uitgevoerd natuurlijk wel, dan is het niet stabiel genoeg en kan het bij elke orientatie kiepen. Maar op zich zit het zwaartepunt ook bij richten op de horizon keurig precies op het rotatiepunt. Het probleem van dobs met een laag zwaartepunt, dat een toegevoegd oculair of zoeker de balans verstoort en het zwaartepunt verschuift, is met dit ontwerp inherent afwezig.

Ik zou iets als dit maken: https://www.cloudynights.com/articl...making-atm/atm-small-truss-dob-in-a-box-r1039

Zoals je zelf al zegt, bij een kleine Dob zit het zwaartepunt op de verkeerde plek. Je gaat dat ook niet op natuurlijke wijze goed krijgen. Je bananen worden enorm, de kijker blijft te licht, enz.

Wat ook kan is een single-beam kijker, met de hoofspiegel- en vangspiegelkooien ertegenaan geschroefd. Omdat de kijker klein en licht is hoeft die enkele buis niet heel veel krachten te ondergaan. Als de beam in de koffer past is het goed. Wrijving is een kwestie van twee drukplaten.
Het ontwerp uit de link zie ik niet zo zitten want dan wordt de rockerbox groot en hoog. Dat moet dan wel gaan wiebelen aangezien de twee vertikale planken waar het geheel op rust, niet echt effectief gesteund kunnen worden. De telescoop moet er nog tussendoor kunnen tenslotte. Het voordeel van mijn ontwerp is dat de constructie die de hoogte verzorgt, de bananen dus, heel stijf kan worden met wat gekruiste dwarsverbindingen.

Het idee van een single-beam kijker vind ik wel een goed alternatief. Dan wordt het gewoon een simpele geklemde alt-az montering zoals tafeldobs ook hebben, maar dan op een inklapbaar statief. Bij 75cm is die balk inderdaad prima transporteerbaar.
 
Laatst bewerkt:

Houdini

Donateur
Die wil ik zo klein mogelijk hebben
Geen goed idee, een kleine basis is onstabiel.
Je telescoop zal onstabiel aanvoelen als je met de hand volgt ; bij een dobson moet je namelijk een excentrische kracht toepassen om de montering te doen draaien. Hoe hoger je komt hoe slechter dat zal gaan, en in de buurt van het zenit ga je de telescoop gewoon omverduwen.
Hele kleine dobsons werken niet zo goed...
 

svdwal

Sander - Moderator
Het gaat niet zozeer om dat ontwerp, maar om het idee dat je de kijker in het midden vastmaakt aan de montering, in plaats van aan de onderkant. Meer richting de klassieke Dobson, of alle andere Newtons.
 

Jakke1963

Stofdeeltje
Dit is een dob met een soortgelijk idee als uitgangspunt.
Het lijkt me geen oninteressant concept.

1616939868266.png

Meer info hier:
 

sdn

Rhea
Na een weekje erover nadenken en tekenen zie ik een single beam kijker steeds meer zitten. Het voordeel is dat ik geen krat of tafel nodig ga hebben om het oculair op comfortabele hoogte te krijgen. Het kan een stuk lichter dan mijn eerdere ontwerp. Meer dan 4kg hoeft het bewegende deel niet te wegen, en dan reken ik nog op basis van een stalen balk (35mm vierkant staalprofiel) die zeker stijf genoeg is. Dan komt daar nog wel een alt-az constructie bij en een statief, maar daar is dan ook gewichtbudget voor.

De afgelopen weken heb ik gewerkt aan een focuser voor dit project. Het is een simpele houten crayford, op basis van een 2 inch verlengstuk en bokwieltjes uit de bouwmarkt. Vast niet ideaal en zeker niet compact maar het lijkt toch goed te werken. Bereik van 3cm. Loopt heel soepel, het ding tilt zonder enig probleem een 700g oculair vertikaal op. Zakt niet door bij stilstand met dezelfde belasting, en blijft in alle posities redelijk uitgelijnd. Vast niet goed genoeg voor een comacorrector, maar voor wat ik ermee ga doen wel.

Ik heb een metalen plaatje op het verlengstuk geplakt als loopvlak, daar loopt de aandrijfstang bovenop. De aandrijfstang zit in 2 vierkante hardhouten blokjes die precies passend in ingefreesde sleuven van de bovenplaat vallen. Daardoor kunnen ze geen kant op, alleen naar beneden. In die sleuven zitten weer schroefjes die zo met kracht de blokjes naar beneden en zo de stang tegen het loopvlak duwen. Verder zitten er in de uiteinden van de aandrijfstang kleine metalen dwarsplaatjes geslagen, die weer in grote ronde houten knoppen geslagen zijn.

Zie hieronder voor wat foto's.

2A591830-9EEE-44D4-9373-D8AC378E661E.jpegDCD8C191-02BD-4495-AE6F-094DCFE951C7.jpeg
1A178287-538D-4750-B966-344D8817E487.jpeg9E7027E4-C7AC-40B2-821D-2F9A1C738EC4.jpeg086136B9-F5DD-4C1F-9C3E-B2506BB138FF.jpeg
 
Laatst bewerkt:

sdn

Rhea
Inmiddels heb ik de primaire spiegeldoos gemaakt. Deze bevat een collimeerbare cel volgens het bekende concept van veergeopponeerde collimatiebouten. Verder heb ik ringen gefreesd voor de zijkant van de doos. Aan een kant zijn die ringen niet helemaal afgewerkt, de primaire cel wordt iets kleiner dan de secundaire cel en zo kan ik daar later nog precies bepalen hoe groot de afstand tot de balk moet worden.

Onder de spiegel zit een verwijderbare dop, dit ivm ventilatie. Voor bovenop de doos heb ik gelijk een deksel gemaakt zodat de spiegel goed beschermd is. Het idee is dat de spiegel altijd in de spiegelcel blijft.

Verder ging het indraaien van de rampamoeren niet zonder schade, volgende keer toch wat voorzichtiger aanpakken. Maar aangezien er toch niets meer van te zien is als de spiegel in de cel zit, heb ik het maar zo gelaten. Uiteraard moet alles nog geschuurd, geschilderd en gelakt worden. Maar eerst verder met de secundaire spiegeldoos zodat ik alle afmetingen exact kan bepalen.


IMG_1741.jpg
De spiegelcel van de onderkant gezien, met collimatiebouten en verwijderbare dop. Daar moet nog een mooie handgreep op in het midden.

IMG_1740.jpg
Spiegelcel vanaf de zijkant, de spiegel komt bovenop de ring.

IMG_1736.jpg
De volledige spiegeldoos met deksel. Het "handvat" aan de bovenkant is waar ik de aansluiting op de balk nog moet afwerken.
 

sdn

Rhea
Ook de secundaire spiegeldoos is inmiddels gemaakt. Ik heb besloten om de hoogte hiervan gelijk te maken aan die van de focuser, dit is al groot zat. Daarvoor was het nodig de focuser boven en onder in te frezen zodat er een sterke verbinding ontstaat. Gelukkig was dit nog prima te doen. Verder hetzelfde concept als de primaire cel: ringen voor de zijkanten. En boven en onder een dikkere ring voor de stevigheid.

De bovenste ring bevat de spider. Ik heb gekozen voor het concept van een simpele gebogen spider, https://stellafane.org/tm/dob/ota/holder.html. Dit zou nagenoeg onzichtbare diffractiespikes moeten opleveren en met een minimum aan moeite toch een stabiel resultaat moeten opleveren. We zullen zien, het blijft goed mogelijk om dit ontwerp aan te passen als het toch niet stabiel genoeg is. De spider is gemaakt van een ijzerzaagblad dat zo ongeveer geen tand meer over had nadat ik er de stalen onderdelen van de focuser mee gezaagd had. Het blad heeft nog een keer dienst gedaan om de zaagsnedes in de ring te maken en is vervolgens zelf in die zaagsnedes gemonteerd. Die montage kwam nauw aangezien het tevens de laterale afstelling van de spiegel vastlegt, vandaar dat ik een kijkbuis geimproviseerd heb (zie foto). Daarmee, en met een rolmaat om de 2mm offset er goed in te krijgen, is het gelukt deze precies goed te monteren. Voorlopig lijkt het te werken maar de echte test is pas mogelijk na het monteren van het geheel. Er is met de hand echter nauwelijks beweging in de spiegelhouder te krijgen, het zaagblad heeft een geruststellend hoge toon die zeer snel uitdooft. Lijkt dus wel stijf genoeg te zijn om collimatie te houden.

Ook deze doos krijgt nog afneembare deksels aan beide kanten, zodat ook de secundaire spiegel + houder kan blijven zitten.

IMG_1772.jpg
Hier alle onderdelen van de secundaire spiegeldoos, met de spider gemonteerd. Ook hier hebben de ringen weer uitsteeksels die ik later kan inkorten om de cel precies goed tegen de balk te plaatsen.

IMG_1781.jpg
De geassembleerde cel met kijkbuis voor het afstellen en inlijmen van de spider. Niet zichtbaar is nog het draadkruis dat ik voor de uitlijning aan de achterkant van de focuserbuis heb gemaakt (van 2 touwtjes en wat plakband).
 

sdn

Rhea
Er is inmiddels weer veel gebeurd. De beide spiegel kooien zijn geverfd/gelakt, spiegels zijn geplaatst. En ik heb de afstand op de balk uitgemeten. Met mijn Panoptic 27 (het oculair dat het verst uitgedraaid moet worden) en wat overvliegende vliegtuigen heb ik deze bepaald, het is nu zo afgesteld dat deze in focus zijn als de focuser op 2mm van het einde zit. Daarmee kunnen alle andere oculairen die ik heb ook in focus komen. Tijd om gaten te gaan boren!

verder heb ik een goede indruk gekregen van de focuser: ondanks zijn eenvoud, houtbouw en goedkope materialen werkt deze preciezer en lichter dan de Hexafoc op mijn Dob. Had ik eerlijk gezegd niet verwacht. En ook de collimatievastheid van het geheel lijkt ok: ondanks diverse keren naar binnen en naar buiten lopen en een crash op een deurpost met de uitstekende balk bleef deze goed. Tevreden over het eerste licht dus!

A6BC7BC3-BE63-424A-BE2E-36C4C02135F8.jpeg
 

sdn

Rhea
Het ziet er zeer speciaal uit. Benieuwd naar de eerste waarneemresultaten.
ik ook! Maar voordat ermee waargenomen kan worden is er wel eerst een montering nodig. Ook dat wordt zelfbouw, volgens het bekende pijpmontering concept (https://www.cloudynights.com/articles/cat/articles/how-to/how-to-make-an-alt-az-pipe-mount-r1873). Om er zeker van te zijn dat de montering de kijker probleemloos draagt en om in de toekomst eventueel een nog wat zwaarder geval aan de montering te hangen, heb ik gekozen voor 2 inch diameter.

Eerst heb ik een statiefje gemaakt. De poten zijn gezaagd uit een reststuk Azobe hout en daardoor een stuk stijver dan hun doorsnede doet vermoeden. Deze zijn afgezaagd onder een hoek van 27 graden en aan de binnenkant zijn aluminium profielen gemonteerd. In die profielen zit een gaatje waardoorheen asjes is gestoken (gezaagd uit een fors formaat spijker, 5mm dik). De asjes steken in blokjes Azobe die tegen een van de overgebleven schijven van de telescoop zijn geschroefd. Het geheel functioneert zo als een scharnier en kan loeiveel kracht hebben. In het midden van de schijf zit een gat voor een draadeind dat door middel van een vleugelmoer de spreider (nog een overgebleven schijf multiplex) omhoog trekt tot de poten met hun schuine kant tegen de bovenste schijf klem zitten en niet meer kunnen bewegen.

32C8580C-7E1F-4A8F-BD25-B207BDB08EBC.jpeg

In de bovenste schijf zitten 4 indraaimoeren waarop een flensstuk vastgezet kan worden. Op het flensstuk komt een pijpnippel van 30cm, deze wordt er strak in gedraaid. Daar bovenop komt het T-stuk, in dit T-stuk komen verder een nippel van 10cm voorzien van een tweede flensstuk waarop de stalen balk van de telescoop bevestigd wordt, en een nippel van 30cm als tegengewicht.

7B68A9BA-EE67-41DB-BA1E-8B84F25917A4.jpeg

De twee draden van het T-stuk met de vertikale 30cm en de 10cm pijpnippel zijn ingesleten om tot een soepele rotatie te komen. Dit heb ik gedaan door schuurpapiertjes met korrelgrootte 150 tegen elkaar te schuren en de korrels op te vangen, deze te mengen met WD-40 en daarmee de draad in te smeren. Vervolgens heb ik het geheel een keertje of 100 aan- en losgedraaid, dit was voldoende om een spelingsvrije rotatie te krijgen op beide assen. De reden dat ik dit overigens voor de Alt as niet met de flens heb gedaan, is dat de draad daarvan te kort was waardoor de nippel dan door de flens heen steekt en tegen de balk aan loopt. Niet handig om daar weer een tussenstukje of ringetjes tussen te moeten gaan steken.

Na schoonmaken van de draad bleek er voldoende weerstand over te zijn dat de kijker niet verdraait als mijn zwaarste oculair (670g) in de focuser komt. Het geheel beweegt iets zwaarder dan mijn Dob maar is heel functioneel. Ik heb er vandaag overdag even de maan mee bekeken op 150x, dat zag er niet uit vanwege de seeing maar qua bewegingen werkt het meer dan goed genoeg. En ook qua stabiliteit doet het maar weinig onder voor mijn dob! De kijker beweegt minder in de wind dan de Dob, maar heeft wel meer backlash (maar niet zodanig dat het echt storend is). En zelfs bijna bij zenit duw ik hem niet om bij het draaien in azimut.

Lijkt dus voldoende functioneel te zijn! Ik ga nu eerst de laatste kale onderdelen verven/aflakken en daarna in de zomer het ding op vakantie in Drenthe eens goed uitproberen. Daarvan volgt dan zeker nog een verslagje.
 
Laatst bewerkt:
Bovenaan Onderaan