Announcement

Collapse
No announcement yet.

Reisverslag La Palma - Maart '18; Messier Marathon!

Collapse
X
  • Filter
  • Time
  • Show
Clear All
new posts

    Reisverslag La Palma - Maart '18; Messier Marathon!

    Let op: Het nu volgende verslag is niet geschikt voor mensen met vliegangst.


    Van 16 – 19 maart ben ik weer een paar dagen naar La Palma gegaan om te genieten van de prachtige sterrenhemel daar. Dit keer niet alleen, want een vriend wilde nu ook wel eens weten wat ik daar ieder jaar te zoeken heb en wat voor bijzonders er dan wel niet te zien is. Hij heeft helemaal niets met astro en de nachten kunnen dan best lang zijn, dus had hij het idee opgevat om te proberen wat foto’s te schieten ook al heeft hij daar nul ervaring mee. Door het gezelschap werd de waarneemlijst wel wat ingekort en kwam de nadruk voornamelijk te liggen op meer genieten en minder werken (lees: niet schetsen) maar wel werd er natuurlijk weer een poging gedaan voor een Messier Marathon, want dat begint inmiddels traditie te worden. Uiteraard ging de 10” Alkaid mee op reis en verder nog de Swift Audubon (die ik liet vallen en nu scheel is…) en de Vixen 2.1 SG 2.1 x 42. De foto’s werden gemaakt met een iPhone 6 en met een Nikon D3300 die we voor de gelegenheid hadden geleend van mijn schoonzusje.


    Dag 1: Het weerzien


    Op vrijdag vertrekken we al erg vroeg, midden in de nacht om precies te zijn, om de vlucht van 6:00 te halen. Het inchecken verloopt soepel en ook dit keer wordt er niet gevraagd om de telescoop open te maken (is me nog nooit gebeurd op Schiphol). Na een vlucht van 4,5 uur kunnen we al om 9:30 de auto ophalen en hebben dus nog een hele dag de tijd om het eiland wat te verkennen. De afstanden zijn kort op La Palma, maar de wegen bochtig en dus heb je je tijd wel nodig. Na wat sightseeing en boodschappen doen komen we om 15:00 aan bij het huisje in Puntagorda in het noordwesten van het eiland.


    Click image for larger version  Name:	huisje.jpg Views:	1 Size:	1.09 MB ID:	1373666


    Het is een prachtige plek op zo’n 800 meter hoogte. De serene rust die er heerst en de fenomenale uitzichten maken het tot een waar paradijsje op aarde, en dan is het nog niet eens nacht… De temperatuur is hier altijd rond de 18 graden, in de zomer wat warmer en in de winter iets koeler. Overdag komen er vaak wat wolken over vanaf zee en bij tijd en wijle trekt het helemaal dicht als de wolken laag genoeg zijn en je omsloten wordt door mist. Het weer is wel erg onvoorspelbaar, wat je vaak ziet op een eiland. Het ene moment is het bewolkt en 5 minuten later kan het weer volledig opengetrokken zijn. We hebben deze vakantie redelijk geluk, want er is relatief veel zon te zien en de temperatuur is zo aangenaam dat je best een korte broek kunt dragen. Bovendien hebben we elke avond onder een heldere sterrenhemel gestaan.


    Click image for larger version  Name:	uitzicht zee.jpg Views:	1 Size:	887.1 KB ID:	1373667


    Op vrijdag zijn er tegen de avond nog wat wolkenflarden en zelfs wat hoge sluierbewolking, dus is het niet zeker dat er waargenomen kan worden, maar gelukkig lossen de wolken in de avond langzaam maar zeker op en trekt het helemaal open. We stellen op bij het waarneemterras naast het huisje en naarmate het donkerder wordt is weer duidelijk waarom we hier zijn. Wat een sterrenpracht, ongelofelijk… De wintermelkweg is als een lange, smalle band helemaal te volgen vanaf de horizon in het noordwesten tot aan het zuiden bij Puppis en Vela waar deze het helderst is. Het zodiakaal licht steekt als een kegel de lucht in tot aan de Plejaden, die er als een soort kroontje op staan. Het is een bijzonder soort lichtvervuiling, maar moet wel als zodanig opgevat worden want je ziet gewoon minder sterren die kant op. Tot een uur of 23:00 heb je er “last” van.

    Het eerste object van de avond, of liever gezegd een poging daartoe is NGC 1555, Hind’s Variable Nebula. In Nederland al zo vaak geprobeerd, maar zonder succes. En ook hier krijg ik het ijle nevelige boogje niet te zien. Soi… Dan maar liever een paar showpieces bekijken, te beginnen met de Orionnevel die ik vorig jaar vergat (hoe is het mogelijk…). Hier maakt duidelijk de donkere hemel het grote verschil en waarschijnlijk ook de 25 graden hogere stand, want met de 10” is er meer detail in de nevel te zien dan met de 16” vanuit NL ooit zal lukken. Zoveel neveligheid, donkere laantjes, vlekkerige gebiedjes en afgetekende E en F ster. Prachtig. De bogen maken de volledige cirkel richting Iota Ori en ook uit het bekkie van M43 lijkt nog heel wat neveligheid te stromen. Een OIII en UHC filter voegen vrij weinig toe aan het totaalbeeld, “kaal” is het complex het mooist hier. Ik pak ook de Vlamnevel en de Paardenkopnevel natuurlijk nog even mee, beide zeer detailrijk en afgetekend in beeld, al zie ik er bij B33 geen vorm van een hoofd in, maar meer een vuist. De kijker gaat een tikje naar links voor de Rosettenevel om ook weer eens te vergelijken met thuis. Hier valt de zichtbaarheid me dan weer wat tegen. Vanuit Lochem met de 16” was de nevelige krans toch zeker beter te zien, aperture wins… 5 graden hoger staat het X-Mas Tree Cluster en ook hier wil ik zien wat de verschillen zijn met thuis. Het is een schitterend gebied in de volle 1,4 graden beeldveld die de Pan24 laat zien, met veel sterren van verschillende helderheid en prachtige blauwe kleuren. Wat spelen met het H-Beta filter laat weer de neveligheid rond STF 951 zien, erg duidelijk dit keer en verder is er een vermoeden van meer, al is het lastig aanduiden. Hier wint de donkere hemel het met een neushaarlengte van de apertuur.

    Ondertussen is mijn maat (die ik vanaf hier B zal noemen) lekker bezig met fotograferen, al heeft hij niet echt een idee waar hij op richt. De eerst tig foto’s worden dan ook van Sirius gemaakt, want die is nu eenmaal het helderst. Fotograferen in het donker blijkt toch wel een ander spelletje te zijn dan overdag, want menig maal hoor ik naast me: “object is too dark”… Tja, nogal wiedes in het donker . Helaas kan ik hem niet echt helpen, want mijn eigen fotografiekennis is nog minder dan dat van hem.

    Zelf ga ik nog even zitten voor Barnard’s loop, een naked eye challenge van Phil Harrington, maar al snel kom ik tot de conclusie dat het onbegonnen werk is. Als het al mogelijk is, dan moet de jager toch echt wel in het zenith staan en dan ook vanaf een nog donkerder locatie zoals bijvoorbeeld de Outback of Namibië. Geen tijd meer aan verspillen dus… Op mijn lijst zie ik nu IC 466 staan, geen idee meer waarom, maar ik richt mijn kijker er maar eens op. Het blijkt een wel erg klein object te zijn. Een neveltje bijna als een planetary. In de 10mm blijft het bij een rond dotje dat ik zonder filter bekijk. Dan weer een showpiece: Thor’s Helmet. Ja ja, wat is deze mooi! Duidelijk zijn de twee vleugels te zien, waarvan eentje een stukje zwakker. Tegenover de zwakke vleugel zijn nog veel nevelflarden te zien zoals ook op de schets van @oetie

    In de nok van Puppis zie ik in de ISDA nog een dubbele galaxy staan, dus die wekt mijn interesse. Het zijn NGC 2566, die zwak, niet helemaal rond, maar met direct zicht te zien is en IC 2311, die klein en rond is en alleen perifeer is op te pikken. We zakken een stukje af naar een planetary: He 2-7, waarvoor blinking nodig is om hem eruit te laten springen in zijn omgeving. Verder doorvergroten maakt dat het object niet meer stellair is, maar verder zie ik geen details. Er vlakbij staat NGC 2547, een aardig los cluster met daarin een gebogen lijn van de 5 helderste sterren en verder nog zo’n 50 in meer of mindere mate zwakkere sterretjes erin. Daarna een apart geval: NGC 2736, ofwel de Pencil Nebula, een supernova restant in de vorm van een vrijwel rechte lijn. Het is een flinterdunne naald die vooral perifeer en alleen met OIII te zien is. Fraai! Er in de buurt, boven λ Vel (Suhail) vind ik nog NGC 2792, een forse en heldere planetary waarbij het OIII filter weinig verschil maakt. Bij 240x wordt het ding licht ovaal van vorm.

    Vervolgens maak ik een zwiep richting Auriga, want daarin staat een planetary uit de lijst van Fred die ik in NL niet kon zien met de 16” tot mijn ontsteltenis. Het betreft K 2-1 en er is wat onduidelijkheid over dit object. Er is zelfs niet helemaal zeker of het nu een galaxy, planetary, reflectienevel of HII gebied is! (PGC 16765 staat op dezelfde plek…) Ook vanuit LP is het lastig, maar toch heel vaag zichtbaar bij de laagste vergroting die ik heb: 50x. Perifeer zie ik een onregelmatig gevormde wolk met daarin wat vlekkerigheid. Een filter voegt niets toe, ondanks adviezen die ik vind op internet, al weet ik niet meer zeker of ik dat ook geprobeerd heb met de 24mm.

    Dan is het weer tijd voor een vergelijkingstest, van het object van de maand dit keer: NGC 3079. Ik ben benieuwd of ik er hier meer van zie dan vanuit DGB met de 16”. Dat blijkt niet het geval. Bij zo een zwakke galaxy speelt de grotere spiegel toch een belangrijkere rol dan een zwarte hemel. De kernzone is goed te zien, maar vooral de zwakke gloed er omheen ontbreekt hier en de tippen reiken minder ver. Ook de begeleider (NGC 3073) is wel te zien, maar toch een stukje zwakker dan in Dijkgatsbos. Wel dient opgemerkt te worden dat UMa hier wat lager staat dan thuis, maar ik verwacht niet dat de invloed daarvan heel groot zal zijn. Verder in UMa kijk ik nog naar IC 2574, ofwel Coddington’s Nebula. Deze zag ik nooit eerder en ik begrijp ook wel waarom, want de grote galaxy is erg zwak. De onregelmatige ovale vlek heeft niet echt een kernzone en is verder egaal verhelderd, het gaat ongemerkt over in de hemelachtergrond. Ik roep B erbij om ook te kijken, maar het lukt hem niet om de vage gloed te zien, ook niet met behulp van verschillende waarneemtrucs. Dat is dus toch duidelijk een verschil in ervaring…

    Het is nu 0:00 en een mooie tijd om op te breken. Aan foto’s lijkt er veel mislukt te zijn vanwege het niet scherp kunnen krijgen van de sterren, maar een paar goeie (van Sirius) moeten er toch ook wel bij zitten. De waarneemlijst is meteen de eerste avond al voltooid en de pijp is leeg na deze zeer lange dag, we zijn dan ook al 22 uur wakker.
    Last edited by cloudbuster; 22-03-18, 13:35.
    16 inch F/3.8 & 10 inch F/4.8 Sumerian Alkaid op EQ-platform / SW Heritage 130 / Vixen 60mm refractor / 15 x 70 bino op P-mount / Swift Audubon 8,5 x 44 / Vixen SG 2.1 x 42

    #2
    Dag 2: Messier Marathon!


    Natuurlijk wordt er ook dit jaar een Messier marathon ondernomen net als de voorgaande 2 jaren, waarbij ik in 2016 (9 maart) tot 109 objecten kwam (M30 niet) en in 2017 (25 maart) samen op de Roque met Roel de poging staakte na het niet zien van M74, slechts 5 dagen na de ideale datum. Dit jaar zijn de kaarten echter beter geschud, want we zitten dichterbij de ideale dag om een marathon te doen. Het scheelt maar 3 dagen, waarbij net als in 2016 M30 het moeilijkste object zal zijn. En het zal me benieuwen HOE moeilijk precies…

    ’s Ochtends vroeg ben ik al om 6:00 wakker en kan ik de slaap niet meer vatten. Dat is jammer want zo ontstaat er natuurlijk weer extra slaapgebrek. Maar adrenaline doet veel met een lijf, dus een paar dagen is het zo wel uit te houden. Overdag doen we het rustig aan en genieten van het lekkere weer. Over bewolking op de top hoeven we ons geen zorgen te maken; de voorspelling is goed en het is er sowieso 9 van de 10 dagen kraakhelder. Meteoblue geeft dit aan:

    Click image for larger version  Name:	MB.jpg Views:	1 Size:	113.2 KB ID:	1373671

    De lage bewolking is geen probleem, daar zitten we ruim boven op 2300 mtr. en zie vooral ook de arc seconde waarde van de seeing, daar kunnen we in NL alleen maar van dromen. Door de duizenden kilometers die de laminaire luchtstroom over een koele, vlakke oceaan heeft afgelegd, is de seeing ongeëvenaard. Niet voor niets is het op de top van de Roque de los Muchachos bezaaid met telescopen en zijn de waarneemomstandigheden er bijna ideaal. Ik zeg “bijna” omdat er tóch plekken op aarde zijn waar het nóg donkerder is, zoals bijvoorbeeld Namibië. Hoe donker het op La Palma ook is met een vrij constante SQM waarde van 21.8 op de top, aan de horizon is nog wel wat lichtvervuiling te zien; in het zuiden dat van Los Llanos en in het oosten dat van Tenerife, maar het is natuurlijk maar heel betrekkelijk.

    Even kort iets over de Messier Marathon; Het is een idee ontstaan in de jaren ’80 om alle Messier objecten te zien in slechts 1 nacht, maar om dat te kunnen halen zijn wel een aantal voorwaarden:

    Datum
    De beste nacht om een Messier marathon te doen is zo dicht mogelijk bij het lentepunt rond 20 maart. Op die dag is er de grootste kans om de avondobjecten nog op tijd te zien voordat ze wegzakken in de schemering, én de ochtendobjecten nog voordat de zon opkomt. Tevens zal de marathon plaats moeten vinden tijdens nieuwe maan. Eventueel 2 dagen ervoor of erna zijn ook nog mogelijk, maar verder daarbuiten zal het maanlicht waarschijnlijk teveel storen om de volle score te halen. De weersverwachting speelt natuurlijk ook een belangrijke rol, het moet de hele nacht vrijwel onbewolkt zijn, zeker aan de horizon. Binnen een tijdsbestek van 5 dagen zal er dus een keus gemaakt moeten worden voor de beste avond of meerdere pogingen gedaan moeten worden.

    Lengtegraad
    Tussen zo’n 5°NB en 45°NB is het in theorie mogelijk om 110 Messiers te zien in één nacht, buiten die bandbreedte is dit (voor zover ik heb kunnen vinden) onmogelijk. In Nederland en België zijn er dan ook maximaal 109 te zien gedurende één nacht, waarbij M74 en wellicht M77 te laag zijn weggezakt of M30 verzwolgen zal worden in de ochtendschemering de volgende ochtend. De hoogte ingaan helpt wel iets om de bandbreedte nog wat op te rekken. La Palma bevindt zich op een gunstige locatie op zo’n 28°NB.

    Horizon
    Deze moet vrij zijn op het westen en het zuidoosten vanwege de lage stand van de objecten ná zonsondergang en vóór opkomst van de zon. Het is erg lastig om een locatie te vinden waarbij je rondom vrij zicht hebt tot op de horizon. Ook hier helpt het weer om bergop te gaan.

    Lichtvervuiling
    Dit is een inkoppertje, maar heb je op La Palma geen last van. Enige nadeel is wel dat M74 zich ’s avonds ín het zodiakaal licht bevindt!

    Voorbereiding
    Een goede voorbereiding is de key to success, je moet van tevoren weten in welke volgorde je de objecten gaat bekijken en hoe laat dit ongeveer moet gebeuren. Voor een paar objecten moet je het zelfs PRECIES weten. Ook moet je weten wanneer je het druk hebt en wanneer je tijd over hebt voor andere dingen zoals slapen en eten. Zelf maak ik gebruik van een memorecorder om tijd uit te sparen en heb ik een klokje naast de telescoop staan. Het enige wat ik dus moet doen is mijn bevindingen inspreken aan het oculair en vervolgens een tijdstip noteren bij een uitgeprinte waarneem/volgorde lijst. Het spreekt voor zich dat de telescoop helemaal in orde moet zijn en dat er geen onverwachte reparaties uitgevoerd hoeven te worden of batterijen verwisseld.

    Goed, alle ingrediënten zijn dus vandaag aanwezig om de volle score te halen, geen vuiltje aan de lucht… toch?... Om 16:15 beginnen we aan de bochtige weg die ons in 50 minuten naar een hoogte van 2300 mtr brengt. Het is een prachtige route beginnend door een glooiend landschap met fraaie vergezichten en later door dichte naaldbossen waarbij je af en toe in een bocht ziet hoe hoog je je bevindt. Net onder de top ligt de boomgrens en wordt het landschap ineens kaal en grillig. Aangekomen op de top hebben we de eerste (fikse) tegenvaller: de weg naar de oostkant van de berg is afgesloten met een slagboom en er zit een bewaker naast. Mijn verwachting is dat er door de harde wind stenen op de weg terecht gekomen die voor teveel gevaar zorgen. Deze moeten dan eerst worden opgeruimd voordat er weer verkeer langs mag. Maar ja, dat is maar een wilde gok... We waren van plan om eerst helemaal naar de top te rijden naar de parkeerplaats om daar wat rond te lopen en vervolgens bij een zijpad van de Mirador de los Andenes op te stellen dus we doen nu dat eerste maar gewoon. De uitzichten zijn zoals altijd fenomenaal:

    Click image for larger version  Name:	Caldera 1000.jpg Views:	1 Size:	350.5 KB ID:	1373785

    De wind is wel genadeloos hard hier en waarnemen met een telescoop is onmogelijk zonder beschutting, tegenvaller #2… Na drie kwartier rijden we weer een stukje terug naar de slagboom en hopen dat deze nu open is, maar dat is niet het geval. Helaas spreekt de bewaker geen Engels en wij geen Spaans, dus wordt niet duidelijk wat er aan de hand is. Tegenvaller #3… Er zijn nu 3 mogelijkheden: de missie afblazen en lekker gaan waarnemen bij het huisje (1); terug naar het parkeerterrein op de top, daar de marathon beginnen en hopen dat we niet weggestuurd worden (2); het eerste deel van de marathon vanaf een iets lagere plek starten en later terugkeren, hopende dat de LP-4 naar de oostzijde van de Roque dan wel open is (3). We kiezen voor het laatste. Vijf minuten naar beneden rijdend komen we een weggetje tegen langs de hoofdweg, dat zo’n 50 meter van de weg leidt. Er staan wel wat bomen, maar hierdoor zijn er wel een aantal beschutte plekjes waarbij er toch voldoende zicht is op west en zuid. We besluiten om hier op te bouwen nog bij daglicht en te zien hoe ver we komen.

    Click image for larger version  Name:	stek 1.jpg Views:	1 Size:	744.1 KB ID:	1373673

    Tegen 19:30 zien we de zon ondergaan en verschijnen er al gauw daarna een prachtige Venus en Mercurius er boven.

    Click image for larger version  Name:	sunset 1000.JPG Views:	1 Size:	395.1 KB ID:	1373789

    De marathon kan stilaan gaan beginnen! Alle nu volgende observaties zijn gedaan met de 24mm (50x), tenzij anders vermeld.

    Het is wachten tot de sterren verschijnen en er een poging kan worden gedaan voor M74. Al gauw treedt de schemering in verschijnen de eerste heldere sterren. Nog wat later worden de herfststerrenbeelden herkenbaar en ook die van Aries waar mijn referentiesterren in staan voor het eerste object. Verder richting horizon zie ik dan op een gegeven moment η Psc (Kullat Nunu) en kan de starhop beginnen. Om 20:26 is het zover en is het ijle stelsel perifeer, maar onmiskenbaar te zien op de juiste plek. Dat is een kwartier voor het begin van de astronomische duisternis op een hoogte van een comfortabele 16° en dat valt me alleszins mee. Bizar hoe de situatie in een week tijd verandert; vorig jaar deed ik de marathon op 25 maart en was het stelsel al niet meer te zien. Het gemak waarmee het face-on stelsel nu lukt betekent wel dat M30 erg moeilijk zal gaan worden.

    Hierna is het de beurt aan M77 (20:30) in Cetus die duidelijk te zien is als een wattige heldere ster naast een andere ster. Daarna bekijk ik eerst nog Uranus, omdat ik na het zien van de binnenplaneten ook zoveel mogelijk andere planeten wil zien deze nacht. Uranus is zeer helder in het oculair en laat een mooi blauw/groen schijfje zien.

    Nu moet ik een klein stukje op verplaatsing zodat Andromeda tussen de bomen door piept. M31 (20:41) staat als een naald omhoog, met de bekende parelachtige kern. M32 (20:41) staat er vlak naast als een helder, wattig dotje. M110 (20:41) is ook nog goed te zien, niet alleen de kernzone, maar ook de ellipsvormige gloed er omheen.

    Nog net boven de motorkap zie ik naast Cassiopeia M52 (20:44) als een korrelige gloed in de vorm van een bos bloemen. 1 heldere ster springt eruit.

    Ik moet nu weer verkassen voor M33 (20:47) en ook deze staat laag. Ondanks dat is het stelsel mooi te zien. Het is erg groot en laat een uitgestrekte kernzone zien. De emissienevel NGC 604 is ook te zien, net als een hint van de spiraalarmen.

    Nu weer terug naar de plek naast de auto voor M103 (20:52) in Cassiopeia. Deze staat in een ongelofelijk sterrijk gebied, maar is toch aardig afgetekend te zien. De vorm is wat driehoekig en in het centrum staat een duidelijk rode heldere ster. Aan de rand nog twee iets minder heldere witte en nog een dozijn zwakkere er tussen.

    De cruciale avondobjecten zijn nu afgerond en dus kan ik weer rustig ademhalen en wat meer tijd nemen voor de volgende reeks in Perseus. M76 (20:57) bekijk ik dan ook op mijn gemak in de 5mm (240x) met OIII filter en dan is de zandlopervorm goed te zien, alsmede één van de uitlopers. M34 (21:09) is hier een blote oog object. Het is een groot, rijk en los open cluster met wat donkere stofbanen er doorheen. De heldere sterren zijn wat lukraak verdeeld en het is niet heel duidelijk begrensd. Verder staan er nog veel zwakke sterren in.

    Zo langzamerhand kom ik in Taurus bij de winterhemel aan en bij M45 (21:12) blijf ik ook even hangen want deze is prachtig te zien. De Meropenevel is enorm. Buiten de bekende driehoekige vorm waaiert de sluier nog veel verder door hier. Zo mooi zag ik deze niet eerder. Daarom probeer ik ook eens de Maia nevel, maar die is niet te zien. In ieder geval is er geen verschil met de gloed die ik ook rond de andere, zeer heldere blauwe sterren zie.

    M79 (21:20), het enige object in Lepus, is niet zo’n hele grote bolhoop maar wel veel beter te zien dan in NL omdat hij nu een pak hoger staat. Een derde bestaat uit kern, de rest uit gloed. Perifeer is de korreligheid te zien en er staat nog een krans van losse, zwakke sterretjes omheen. Ook komt er een soort “staart” van sterretjes uit die me nog niet eerder opgevallen was. Erg mooi.

    In Orion is M42 (21:25) natuurlijk weer prachtig en ik schroef de vergroting op naar 120x “to take it all in”. Als extra detail zie ik nog een nevelvlekje binnen de “vissenmond” als een soort lip en de E en F ster staan rustig en permanent in beeld. M43 (21:25) er onder laat de bekende pacman vorm zien en naast de heldere ster in het centrum zie ik toch ook duidelijk twee donkere “oogjes” en nog wat meer donkere vlekjes.

    Als je naar de hemel kijkt moet je echt heel goed je best doen om de sterren ook maar heel lichtjes te zien fonkelen en aangezien de seeing dus subliem is, is de stap naar Sirius snel gemaakt. Deze verschijnt vervolgens volledig strak en rustig in beeld met spikes die als snaren de ster doorkruisen. De ster laat geen fantoomkleuren zien, maar is gewoon wit… helemaal wit en prachtig. De euforie bereikt zijn maximum als blijkt dat ik niet naar één ster, maar naar twee zit te kijken, gewoon continu. Eindelijk Sirius B! Tja, als het onder deze omstandigheden niet lukt, dan weet ik het ook niet meer. Ik vermoed nu dat ik toch in NL de begeleider ook al eens heb gezien, maar dat toen de verwachting anders was. De twee sterren die ik nu in het beeld heb staan doen namelijk niet heel veel voor elkaar onder qua helderheid, wel iets, maar niet zo veel als ik dacht. Ik roep B erbij en vraag hem wat hij ziet. “twee hele heldere sterren pal naast elkaar” is het antwoord, voor mij de ultieme bevestiging . Een mooie bonus op deze bijzondere avond. Deze waarneming werd gedaan met de 5mm (240x). Op een lagere vergroting heb ik het niet meer geprobeerd.

    B vraagt me hoe ver ik al ben en als ik tel kom ik pas op 15 objecten, even een tandje bijschakelen dus… M78 (22:01), het derde object in Orion, laat een mooie nevel rond 2 sterretjes zien in de vorm van een dennenappel. Ook rond 1 van de 2 sterretjes eronder is nog wat neveligheid te zien en naast de hoofdnevel ook nog wat plukjes.

    M1 (22:03) in Taurus is duidelijk te zien in de vorm van een uitgerekte “S” of een dikke bliksemschicht.

    Gemini kent verrassend genoeg slechts één Messier object en dat is M35 (22:04), ook een blote oog object. Deze is heel mooi groot met daarin een sterketting in de vorm van een kerstster. Ook buurcluster NGC 2158 is mooi te zien als een wazig rond vlekje met korrelige structuur.

    Dan is het de beurt aan de Auriga clusters, M37 (22:05) is fantastisch met heel veel zwakke sterretjes en in het centrum een helder rode lucida. Het heeft een soort spinvorm en staat in een heel rijk stergebied. M38 (22:07) is misschien nog wel mooier, het heeft een kruisvorm met in het midden een licht rode ster en daar omheen een beetje een leegte. Er in de buurt staat nog NGC 1907, met perifeer 10 spikkels erin en tegen twee heldere sterren aan. M36 (22:09) heeft een soort spiraalarmpjes van heldere sterren. Het is wat losser dan de andere twee en lijkt ook wat minder sterren te bevatten.

    De voorgaande drie Auriga clusters zijn alle met het blote oog te zien, al is het net aan. M41 (22:11) in Canis Major is dat ook, maar wel wat makkelijker, het is te zien als een grote wazige vlek. Door het oculair is het groot en is de vorm wat onregelmatig met slingerende sterkettingen en is het in de rijke steromgeving niet overduidelijk los te zien van de omgeving.

    In puppis staan nog drie prachtige open clusters. M93 (22:15) staat in een vreselijk rijk stergebied, maar is mooi compact en bestaat uit wat helderdere sterren dan de omgeving in de vorm van een aambeeld. Twee oranje sterren springen eruit. Ook deze is net perifeer met het blote oog te zien (!). M47 (22:17) is dat ook weer, voornamelijk omdat er een paar flink heldere sterren in staan. Het is niet heel opvallend, maar er lopen wel een paar lange sterkettingen doorheen. Het is groot, net als buurcluster M46 (22:18), maar deze is veel rijker en een stuk zwakker in de vorm van een spin. Er staan maar 1 of 2 iets helderdere sterren in. Ook het neveltje NGC 2438 is met gemak te zien bij 50x en er is zelfs de ringvorm in te zien met een sterretje op de rand. Al met al een supermooi cluster om hier te bekijken.

    M50 (22:20) in Monoceros is al weer een tijdje geleden voor mij. Het cluster heeft de vorm van een helikopter die aan komt vliegen met aan de bovenkant gekromde wieken en aan de onderzijde een cirkelvormige sterketting. Het tekent zich goed af van de omgeving en ik tel meer dan 70 sterren.

    M48 (22:24) in Hydra is met het blote oog te zien, maar toch heb ik een paar minuutjes nodig om het te vinden in een voor mij niet zo bekend gebied. Het heeft een duidelijke U-vorm van sterren en loopt uit in een puntvorm waardoor het me aan een ijshoorntje doet denken. Dit langwerpige sterrenbeeld komen we pas veel later weer tegen.

    Cancer kent twee Messier objecten. M44 (22:29) is natuurlijk heel groot en past niet in de 24mm. Het is zeer los en open en er zijn veel heldere sterren te zien en nog wat meer zwakkere. M67 (22:31) is heel mooi compact en goed begrensd. Het is gevuld met veel sterren van veelal dezelfde helderheid en de zwakkere sterren zijn allemaal wel net op te lossen, maar geven het cluster een beetje een achtergrondgloed. De happervorm ontbreekt wat in de telescoop, het is nu meer als een gespiegeld euroteken. Het heldere sterretje achter het cluster is goed te zien.

    En hiermee komt voorlopig even een einde aan de open clusters en maken we de sprong naar Leo, waarvoor de telescoop weer een verplaatsing moet maken. Het is duidelijk lente, want vanaf nu gaat er een heel blik aan galaxies opengetrokken worden! M95 (22:40) en M96 (22:40) staan samen in één beeldveld. De eerste is het minst helder, is bijna rond met een heldere kern en een ronde gloed daar omheen. De tweede heeft een zeer heldere kern met een wat kortere ellipsvormige gloed er omheen. Er vlak onder staan M105 (22:43) en nog twee stelsels in een haakvorm. De Messier is het helderst en de andere twee zijn NGC 3384 en NGC 3389 zie ik later (staat niet in de PSA). Vervolgens door naar het Leo Triplet: M66 (22:43) en M65 (22:43), waarvan de eerste het helderst is, een ovale vorm heeft en de balk niet helemaal parallel aan de gloed heeft staan. De tweede is al behoorlijk naaldvormig, maar heeft wel een wat ronde, uitgerekte kern. Het derde lid is NGC 3628.

    Door naar de volgende twee objecten binnen één beeldveld in Ursa Major. M81 (22:45) is vooral een GROTE ovale gloed met twee sterretjes erin en eentje er net buiten. De spiraalarmen zijn perifeer ook te zien, best wel goed zelfs. M82 (22:45) ernaast, de bekende sigaar, laat een wat helderder centrum te zien en de donkere lijntjes erin zijn ook te spotten. Verderop M97 (22:47), de Uilnevel. Een mooi egaal verhelderde zachte bol met perifeer wat verdonkering erin, al is het bij zo vluchtig kijken lastig te zien als twee oogjes. Ernaast staat de Surfboard Galaxy M108 (22:48) en deze is te zien als een streep met een duidelijke voorgrondster erin net buiten het centrum. M109 (22:51) lijkt behoorlijk wat last te hebben van de lichtgloed van γ UMa (Phecda), maar is desondanks vlot te zien. Het is wat ellipsvormig met een ronde gloed en een duidelijke, stellaire kern. Er staat nog een sterretje naast, nog net binnen de gloed. M40 (22:55) dan, de dubieuze dubbelster met twee sterren van gelijke helderheid. Er staat een galaxy onder die met direct zicht te zien is: NGC4290, in een hoek met een heldere ster. Er rechts van zijn nog twee stelsels perifeer te zien, klein en rond: NGC 4335 en NGC 4358.

    Canes Venatici is een klein gebied vol met prachtige galaxies. M106 (23:00) is interessant, vooral door wat er allemaal omheen staat. Het stelsel zelf is groot, helder en behoorlijk afgeplat, in zo’n beetje dezelfde stand als M31 zou ik zeggen, met een zeer heldere en compacte kern. Aan de bovenkant is het wat sterker begrensd. Ernaast staat een heel vaag streepje; NGC 4248 en als ik wat verder afzak kom ik uit bij een groepje sterren waarbij het langgerekte stelsel NGC 4217 pal tegen eentje aanstaat, maar zelf ook een sterretje in het stelsel heeft staan. M94 (23:03) is vrij klein, maar heel helder rond met een ellipsvormige gloed er omheen. Perifeer zie ik een donker kransje om de kern heen aan twee zijden, waarmee het stelsel in ieder geval twee spiraalarmen verraadt. M63 (23:06) is weer niet heel groot (voor een Messier dan). Staat bij twee heldere sterretjes, waarvan eentje bijna getoucheerd wordt. Het heeft een redelijk heldere, parelachtige kern die niet helemaal in het midden ligt van de ovale (2:1) gloed. Ik zie geen spiraalarmen. Dan M51 (23:09) en NGC 5195. De spiraalarmen zijn duidelijk te zien, ik zou ze zo kunnen tekenen. Een ervan is haakvormig en ook is er behoorlijk wat detail te zien in het buurstelsel, al is de brug niet te zien.

    Het wordt nu toch wel wat frisser, dus ik trek mijn skibroek aan en stop twee voetenwarmertjes in mijn schoenen, handschoenen zijn gelukkig nog niet nodig. We eten even snel een groot stuk quiche, drinken wat koffie en gaan weer verder. B verblijft af en toe in de auto om wat te gamen en tutorials door te nemen over astrofotografie. Goed bezig!

    Afscheid van de Grote Beer wordt nu genomen met alweer een face-on stelsel, dus ik kan ze mooi met elkaar vergelijken. M101 (23:20) is een stuk groter en de armen zijn wel behoorlijk wat lastiger te zien dan bij het vorige object. De kern is compact en helderder dan de omgeving, er staat een sterretje naast. De armen zijn perifeer toch wel te zien en ook deze zou ik kunnen tekenen nu. Er staan hier en daar wat plukjes in de nevel die wat helderder zijn dan de directe omgeving.

    In Draco dan NGC 5866, ofwel het stelsel dat voor M102 (23:26) door moet gaan. Het is niet groot, maar vormt een mooie driehoek met 2 sterren en staat in een gebied met een paar mooie heldere sterren. De kern is vrij uitgestrekt en is iets helderder dan de rest van de lange ovaal.

    Een bolhoop nu even in Coma Berenices: M53 (23:29) die bij 120x al een mooi gezicht oplevert en perifeer al goeddeels is op te lossen in een aantal sterretjes. De kern lijkt een beetje vierkant omdat het aan één zijde wat meer is afgeplat. Ook NGC 5053 bekijk ik daarna nog even en ik verbaas me erover dat ik deze 2 jaar geleden kon zien met de verrekijker, want zelfs in de 10” is het ding erg zwak. Het is een grote, lichtzwakke vlek met perifeer een paar spikkeltjes erin. M64 (23:35), de Black Eye Galaxy is wat groter dan ik me kan herinneren. Het is een heldere gloed met een beetje een stellaire kern, waar het donkere randje omheen goed te zien is met perifeer kijken. Mooi object.

    Canes Venatici herbergt ook nog een hele mooie bolhoop: M3 (23:36) is een naked eye challenge en het lukt me inderdaad om deze met het blote oog te zien. Het lijkt dan een dubbelsterretje, maar één van de twee sterren is dan dus de bolhoop. Hij is mooi groot en ik bekijk hem ook even met de 5mm, waarbij de bolhoop grotendeels is op te lossen.

    Dan is het tijd voor de lange reeks galaxies in Virgo en Coma Berenices, 17 stuks om precies te zijn! De eerste is M98 (23:46), een naaldachtige galaxy met wattige kern. M99 (23:47) is rond en niet heel helder, er staat een sterretje op de rand. Het bestaat uit een derde kern en twee derde gloed er omheen. M100 (23:49) lijkt wel wat op zijn voorganger, maar is iets groter en helderder en heeft een iets meer stellaire kern. Er staat een klein streepje naast en dat is NGC 4312, deze is met direct zicht te zien. M85 (23:51) is wel weer een flink heldere. Vooral de kern met een ovale gloed er omheen waar een sterretje in staat. Ernaast staat een klein stelseltje met een zeer heldere kern, waarbij ik twijfel of het geen voorgrondster is. Dit is NGC 4394. M84 (23:52) en M86 (23:52) zijn nu beide te zien als onderdeel van Markarian’s Chain. Beide zijn bijna rond en hebben een bijna stellaire kern. M87 (23:55) is weer echt een heldere, vlakbij twee heldere sterren. Het is bijna rond met een redelijk grote heldere kern. M89 (23:58) dan, deze is erg klein en bijna stellair te noemen, er bevindt zich weinig gloed omheen. M90 (23:59) staat er vlakbij, deze is redelijk aan de maat. Het is een lange ovaal waarbij één zijde iets meer begrensd is dan de andere. De kern is zeer stellair. M88 (0:01) is een heldere, lange galaxy. Een lange ovaal met een redelijk compacte kern. Het staat vlakbij een dubbelsterretje. M91 (0:02) is wat dimmer dan zijn voorganger, maar toch ook wel goed te zien. Iets kleiner met een redelijk stellaire kern. Er staat een stelseltje in de buurt, vlak naast een ster. Deze NGC 4571 is zwak en egaal verhelderd. M58 (0:04) staat ook weer vlakbij een heldere ster. Het is een klein stelsel met een ronde kern en een kleine gloed er omheen. M59 (0:06) is klein en iets uitgerekt, maar trekt minder aandacht dan de twin galaxies er in de buurt die een stuk helderder zijn. Een daarvan is M60 (0:06) en is bijna helemaal egaal verhelderd, met slechts een korte zwakke gloed er omheen. Het buurstelsel is NGC 4647 en is te zien als een egaal zwak vlekje.

    Nu hapert het zoekwerk een beetje, want ik kan M49 niet vinden. Dat komt omdat ik om één of ander reden in mijn hoofd heb dat dit de Sombrero is en dus kijk ik over het stelsel heen omdat ik geen bekend beeld zie. Eerst dus maar even M61 (0:15), deze lijkt een wat ondefinieerbare S-vorm te hebben, een face-on dus, de kern is iets helderder. Nu dan toch M49 (0:21) als ik mijn fout heb ontdekt. Deze is rond met een wattige kern en heeft een grote gloed waar een sterretje in staat. Het staat in een zeer rijk galaxy gebied, maar om de rest is het me nu even niet te doen. Daarna door naar de echte Sombrero M104 (0:24). Het stelsel is helder, uitgestrekt en zeer strak begrensd, zelfs op 50x is de stoflaan te zien met nog een plukje neveligheid erboven. Er staat een heel mooi asterisme omheen.

    We verlaten nu Virgo en zakken een heel stuk af weer richting Hydra. M68 (0:25) is een bolhoop in de buurt van een heldere ster. Het is vrij klein en perifeer zijn spikkels te zien. De vorm is niet helemaal rond, maar meer een driehoek. Het heeft een vrij grote halo van zwakke sterretjes er omheen.

    Dan zie ik dat het volgende object M83 zich nog achter de heuvel bevindt en dat het nog wel een klein uurtje duurt voordat ik deze kan strikken. Ook de objecten daarna kunnen nog niet gedaan worden. Met ruim de helft van de Messiers op zak is dit een mooi moment om hier af te breken en de locatie op te zoeken voor de tweede helft van de nacht; de Mirador de los Andenes. Het is een spannend moment, want we weten niet of de weg nu wél open is. Twintig minuten later rijden we met lood in de schoenen naar boven, maar zien tot onze grote vreugde (of vooral toch die van mij…) dat er geen bewaking meer aanwezig is en dat de slagboom verdwenen is! Het is vanaf daar nog 5 minuten rijden en onderweg zien we inderdaad dat er puin is opgeruimd en alles weer netjes is aangeveegd.

    Bij het uitkijkpunt van de Mirador zelf staan een paar mensen met een telescoop, maar die staan vol in de noorderwind. Geen geschikte plek dus, bovendien zonder voldoende zicht op het oosten. We parkeren iets verderop bij een inham, steken de weg over en maken de wandeling over het grillige wandelpad. Het is even zoeken naar een locatie dat voldoende beschutting levert en bovendien goed zicht rondom geeft, maar vinden dan toch iets waar het wel “ok” is. Een snelle check in Stellarium lijkt aan te geven dat ook M30 zou moeten kunnen vanaf hier, al zit er nog wel een heuvel voor tot een paar graden hoogte. We halen de spullen op en beginnen opnieuw met opbouwen, onder redelijk barre omstandigheden dit keer. Er is hier toch nog wel een beetje wind te voelen, het is wat frisser en de ondergrond bestaat uit losliggende keien, kleinere steentjes en vooral veel stof. Door de felle wind lijkt het net of het sneeuwt met de hoofdlamp aan. De ondergrond is nergens echt vlak en om door het oculair te kijken moet ik de rest van de nacht op mijn knieën zitten, ai… B heeft het beter getroffen, zijn plek hoeft niet vlak te zijn en bovendien kan hij lekker op een meegebrachte stoel zitten, tja, verschil moet er zijn

    Door al dit gesjouw is er veel tijd verloren gegaan, tijd die anders besteed had kunnen worden aan bijvoorbeeld slapen. Toch nemen we nog even een moment de tijd om Omega Centauri te bekijken die nu culmineert. Het is weer een fantastisch beeld en ook B vind het prachtig. Meer dan 100.000 sterren opeen gepakt in één beeldveld, een bizar gezicht.

    Daarna ga ik zonder pauze te hebben gehad verder met de lijst en lig ik mooi op schema als M83 (1:59) in beeld schuift. De balk is te zien en de spiraalarmen ook redelijk. Het stelsel is groot met een compacte, heldere kern.

    M5 (2:04) dan, een grote bolhoop in Serpens die grotendeels op te lossen is. De 1/3 kern is helder even bevat al veel gruis, er staat een mooie krans van zwakkere sterren omheen en in de buurt nog een heldere ster.

    Naar Hercules nu en de “Keystone” figuur is een beetje lastig te vinden zo op zijn kant, maar eenmaal gevonden geeft M13 (2:06) zich snel prijs. In de 24mm is de grote kern goed te zien en maken de stersporen een figuur van een spin. M92 (2:08) is een stuk kleiner met een compacte kern en een niet helemaal ronde halo van duidelijke sterretjes er omheen in de vorm van spiraalarmen.

    Tijdens een korte pauze kijken we even naar Jupiter en doe ik een SQM meting. Deze geeft maximaal 21.83 aan.

    Ook Ophiuchus is inmiddels ontwaakt en daar staat een flink aantal bolhopen in. De zomerhemel dient zich aan. De eerste is M107 (2:27) en deze is vrij klein en alleen perifeer wat gespikkeld. Het grootste deel bestaat uit kern. Het stelt eigenlijk niet zo heel veel voor bij 50x. M10 (2:29) is wel een mooi exemplaar, niet vreselijk groot maar wel met een groot omhulsel en is al goeddeels op te lossen. Het heeft een mooie heldere kern met een flink gepeperde halo. M12 (2:31) doet er niet veel voor onder. Misschien iets kleiner en een iets minder heldere compacte kern (wat losser en wat zwakker). Ook hier is er veel gruis in te zien en is er al een goed deel op te lossen. Er staan een paar fiks heldere sterren in een driehoek omheen. Bij de volgende starhop kom ik langs NGC 6366, maar daar is niet veel van te zien. Het blijft een wazige vlek met perifeer heel lichtjes misschien wat zwakke sterretjes. Dan kom ik bij M14 (2:35) aan en dat is wat meer een wazige gloed. Het lijkt een vrij grote kern te hebben met een korte halo er omheen en is best wel helder. M9 (2:38) is een erg kleine bolhoop, maar wel helder. Het grootste deel is de kern die wat op een balk lijkt. Perifeer zijn er wel wat spikkels in te zien.

    Dan even een korte uitstap naar Scorpio. M4 (2:40) is een prachtige bolhoop. Groot en los met heel veel afzonderlijke sterren. Er loopt een rechte lijn van sterretjes door het centrum en een gebogen lijntje van sterren daar onder. Ruim er omheen zijn nog heel veel sterretjes te vinden. Showpiece! Een groter contrast met M80 (2:46) kan er bijna niet zijn. Deze is erg klein en compact, maar wel erg helder. Perifeer zijn er amper spikkels te zien.

    Dan terug naar de Slangendrager voor wederom een wat kleinere bolhoop: M62 (2:49). Het heeft een stellaire kern met een halo die wat naar één zijde lijkt uit te waaieren. Ook hier zijn vrijwel geen sterretjes in op te lossen. M19 (2:50) is een wat afgeplatte bolhoop en de sterren worden geleidelijk minder gecondenseerd richting halo, waardoor het wel wat van een sterrenstelsel weg heeft. Perifeer zijn er wel wat sterretjes in op te lossen.

    Lyra staat nu op 20° hoogte en dus kan ik door met M57 (2:54), de Ringnevel. Deze laat natuurlijk een mooi heldere ovale donut zien en voor het eerst lijk ik er een wat blauwe kleur in te zien, wellicht omdat ik hem op de laagste vergroting bekijk. M56 (2:56) is een kleine bolhoop in een vreselijk rijk stergebied, maar steekt toch mooi af tegen de achtergrond. Om de heldere kern zijn wat losse sterretjes te zien.

    Voor nu had ik bedacht om alvast een paar objecten in Cygnus af te vinken, maar het sterrenbeeld staat nog erg laag en ik moet achter mijn rots vandaan komen en in de volle wind gaan staan om ze te kunnen zien. Voor het eerste object is dat gelukkig nog niet zo’n probleem. M29 (3:00) moet wel het saaiste cluster zijn in deze lijst. Het is klein, onopvallend, heeft 6 heldere sterren in de vorm van een koeltoren en nog een paar wat zwakkere. Maar in het volgende object verslik ik me een beetje. M39 staat nu op slechts 5° hoogte in een richting waar ook wat bewolking hangt in de verte, in een richting waar notabene de wind vandaan komt (slik, het zal toch niet…). Steeds als ik de starhop maak, verliest ofwel de telescoop zijn collimatie en is de RDF ineens in de war, ofwel er hangen sluierwolken voor de sterren. Pas na 23 minuten om 3:23 ben ik overtuigd dat het cluster in beeld staat in een wolkeloos stukje hemel en vink ik hem af. Het is een erg los cluster met een stuk of 10 heldere sterren en 10 nog wat zwakkere en niet heel opvallend in zijn omgeving. Bij een volgende marathon zal ik deze zeker pas later gaan bekijken!

    M27 (3:25) in Vulpecula is dan ondanks zijn lage stand wel snel gevonden en de haltervorm is goed te zien.

    Er vlak naast in Sagitta staat de bolhoop M71 (3:27). Bij 50x is deze klein, bijna kernloos en lijkt een beetje een puntvorm te hebben. De vorm doet me wat denken aan een drietand of een pootafdruk.

    De kolkende lichtmassa, ook wel genaamd zomermelkweg, staat inmiddels boven de horizon en dat betekent dat het tijd wordt voor Sagittarius. Het eerste object M23 (3:47) staat hoog in het sterrenbeeld. Het is een groot cluster in de vorm van een ruit met een aantal sterkettingen erin van redelijk gelijke helderheid. Er staat 1 heldere stip onder.

    Dan eerst nog even een object in Serpens: M16 (3:50), een cluster met neveligheid dat uit twee delen lijkt te bestaan. De ene kant heeft een pijlvorm en de andere kant meer een rechte lijn. Het geheel lijkt een “E” in spiegelbeeld. In het hart is de neveligheid te zien, maar de pilaren blijven verborgen.

    Terug naar Sagittarius voor een nietszeggend en best klein clustertje: M21 (4:00). Het bevat 1 heldere ster met daar omheen nog zo’n 10 wat minder heldere leden en perifeer nog wat zwakker spul. M20 (4:01), de Trifidnevel, is dan natuurlijk wel een showpiece. Deze bestaat uit twee delen, gescheiden door een donkere laan en beide rond een heldere ster. In de hoofdnevel zijn op de laagste vergroting al de bekende donkere lanen te zien die de nevel in 3 stukken splijt. Mooi!

    Een uitstapje dan naar de twee resterende objecten in de staart van Scorpio die met het blote oog te zien zijn. Natuurlijk M6 (4:04), een groot, los en helder cluster. Het bestaat voornamelijk uit 4 sterkettingen vanuit het centrum en aan de onderkant een boog. De sterren zijn van redelijk gelijke helderheid, maar 1 rode ster springt eruit. En M7 (4:06) is ook een los cluster, maar nog een stuk groter. De ongeveer 15 zeer heldere sterren staan een beetje lukraak verdeeld met nog zo’n 20-30 er tussenin. In het midden is een vierkant te zien.

    Terug in Sagittarius mag ik nu M24 (4:09) bekijken. Wat een genot! Het gebied is veel te groot voor mijn laagste vergroting en laat een oceaan van sterren zien. Ook de twee Barnards zijn goed zichtbaar. Ik moet nu regelmatig B erbij roepen om hem al deze fraaie objecten te laten zien en ook hij die niets met astronomie heeft vindt het allemaal even mooi en blijft gekleefd aan het oculair zitten. M18 (4:25) is echt een clustertje van niks. In de sterrijke omgeving is het net los van de omgeving te zien. Het is een beetje een rechthoek van een dozijn min of meer heldere sterretjes en een paar wat zwakkere. Er omheen zijn wat donkere flarden te zien. M17 (4:28) laat een mooie zwaanvorm zien. De hele hals is te volgen, al is het deel bij de snavel al wel zwak. In het lijf zitten mooie donkere plukjes en buiten het object zijn ook nog nevelflarden te zien. Voor deze schuif ik ook even de 10mm met UHC filter erin en laat deze zitten bij het volgende object. M8 (4:32), de Lagune, laat mooie neveligheid te zien met twee patches aan de noord- en zuidkant, die aan de noordkant net wat helderder zijn. Met de 5mm is ook de hourglass erin te zien met geconcentreerd kijken. Dit is het helderste deel(tje) van de nevel met een zwak sterretje er bovenop.

    In Scutum zie ik M11 (4:38), ook weer een prachtobject. Een heel geconcentreerde bijna vlek, maar de sterretjes zijn toch allemaal net los van elkaar te zien in een soort H-vorm. 1 heldere ster springt eruit. M26 (4:40) is na al het moois een beetje een tegenvaller. Het is klein met drie heldere sterren en daar omheen wat zwakkere sterren in de vorm van een pacman.

    Het is erg stil naast me geworden, want B zit achter me te knikkebollen tegen een rots aan. Wel zijn er een paar leuke foto’s gemaakt van het hart van de zomermelkweg.

    Click image for larger version  Name:	dark horse.jpg Views:	1 Size:	166.5 KB ID:	1373676

    Terug voor de laatste lange reeks in Sagittarius is M25 (4:43) aan de beurt en dat is wel een mooi cluster. Het heeft de vorm van de letter π of een libelle met nog flink wat heldere sterren daar omheen. Het is los met in totaal zo’n 30 sterren. M28 (4:45) is weer een heldere, kleine bolhoop die voor de helft uit kern en voor de helft uit halo bestaat. Perifeer zijn er net wat losse sterretjes in te zien. M22 (4:47) is dan wel een hele mooie en komt hier goed tot zijn recht. Het is voor een goed deel op te lossen in afzonderlijke sterren. De vorm is wat ovaal en 1 heldere ster prikt er langs het centrum. De halo is wat stervormig. Saturnus staat hier ook in de buurt en deze nemen we dan ook meteen even mee, net als Mars. Ze zijn al mooi te zien, al duurt het nog een paar maandjes voor de maximale zichtbaarheid wordt bereikt. Het duurde een tijdje voor ik in de gaten had dat hier de twee planeten stonden want ik had erg veel moeite om me te oriënteren binnen de Schutter. Ik wist maar niet hoe ik de PSA moest kantelen om het juiste sterpatroon te zien en zelfs na de ontdekking dat het hier twee planeten betrof vond ik het nog steeds lastig . Op zoek naar M69 laat ik me bijna in de luren leggen door NGC 6652. Deze staat dicht bij een paar heldere sterren, is heel klein en alleen perifeer heeft deze een beetje een halo, je ziet geen spikkels. Net buiten de halo staat een zwak sterretje. Bijna log ik deze als het Messier object, maar ik voel aan mijn water dat er iets niet klopt. Dus doe ik de starhop nog eens over en merk ik mijn vergissing op. De echte M69 (4:56) is ook best klein en staat dicht bij een helder sterretje. Het bestaat voor de helft uit kern en voor de helft uit halo waar net wat afzonderlijke sterretjes in zijn te zien. M70 (5:00) lijkt nog kleiner dan zijn voorganger, echt heel klein zelfs. Het is een stellair helder pitje met een hele kleine halo. Er lijkt een sterretje naast de kern te staan. M54 (5:02) is ook weer klein, bijna perfect rond en met een behoorlijke heldere ongeveer 1/3 kern en een veel zwakkere 2/3 halo. Na wat zoekwerk stuit ik dan op M55 (5:12), een hele mooie bolhoop, zelfs nu deze nog zo laag staat. Het lijkt haast wel een open cluster zo zonder ontbreken van een echt kernzone. Het is bijna egaal verhelderd, alleen de rand is iets zwakker. De vorm is niet helemaal rond. M75 (5:18) is wat lastig te vinden in een sterarm gebied en mijn RDF heeft ook kuren want die verplaatst steeds als ik laag kijk. De bolhoop is helder en net iets wattiger dan een ster. Er zijn geen losse sterretjes in te zien en het lijkt meer op een planetaire nevel.

    We komen nu weer langzaam in de herfst terecht, want in Pegasus vind ik M15 (5:21) en hier moet ik weer half voor achter mijn rots vandaan komen. Gelukkig is het een helder exemplaar en is het snel gevonden. De kern is helder en er staat een grote gespikkelde halo omheen. Het staat vlakbij een paar heldere sterren.

    In Aquarius staat M72 (5:24) nog erg laag en van de bolhoop is er niet meer van te zien dan een klein wazig vlekje, nog net met direct zicht te zien. Door problemen met de starhop duurt het wat langer voor ik bij M73 (5:36) uitkom. Het is kleiner dan ik me kan herinneren en door de lage stand zie ik slechts een klein driehoekje van 3 sterren. De vierde ster kan ik niet scheiden. Door het beeld te switchen met M72 weet ik zeker dat ik op de goeie plek zit te kijken. 8 Minuten later gaat dan ook M2 (5:44) voor de bijl. Een makkelijke, heldere bolhoop met een grote kern en dito halo. Door de lage stand kan ik er geen afzonderlijke sterren in zien.

    Er zijn nu 109 objecten binnen en de score van 2016 is geëvenaard. Dat is mooi, maar ik weet dat er een mogelijkheid is om ook het laatste object in Capricornus nog te kunnen strikken. Daar moet ik alleen nog wel even op wachten, want het duurt nog tot 6:04 totdat deze überhaupt boven de horizon uit komt en dat is 5 minuten ná astronomische duisternis. Tot mijn ergernis zie ik bovendien dat er een zwarte wolk als een condens streep op de oostelijke horizon “ligt”. De spanning begint nog verder toe te nemen als ik het vermoeden krijg dat de heuvel 100 meter verderop misschien toch wel iets te hoog zal zijn. What to do…? In een vlaag van verstandsverbijstering en in overleg met B die mij het laatste zetje geeft om het te doen, pak ik de telescoop in zijn geheel op en begin aan een maniakale wandeling naar de heuveltop over het grillige wandelpad met een paar flinke klimmetjes erin. Na een paar minuten kom ik ongeschonden, maar met spierpijn in mijn armen aan en zet de telescoop neer op de plek waar ik vorig jaar de marathon begon, iets meer in de wind dan de vorige stek, maar toch met nog een beetje beschutting. Vanaf hier staat de Teide nog op een flinke afstand en is er verder vrije horizon.

    Het is nu 6:15 en ik zie dat het merkbaar lichter wordt, vooral aan de horizon. Voor collimeren is geen tijd meer. Vanuit θ Cap zak ik af naar 36 en ζ Cap en van daar uit moet er best nog een aardige starhop gedaan worden. In de PSA staat er slechts 1 sterretje tussen, maar in het oculair kom ik er verschillende tegen… Naast mij zit B apathisch de Caldera in te staren, want hij heeft het inmiddels helemaal gehad, maar ik zit met grote stress starhop na starhop uit te voeren en zie niets. Er wordt heel wat gezucht en gekreund en ik denk dat het wederom niet gaat lukken. Dan herinner ik me ineens dat ik nog een detailkaart heb uitgeprint van dit gebied en ik pak het er snel bij. Daarop staan veel meer zwakke sterretjes afgebeeld en wordt de starhop wel een stuk eenvoudiger. Ik voer het zorgvuldig uit, passeer onderweg de irritante wolkenband, maar aangekomen bij mijn laatste twee sterren waar de bolhoop tussen moet staan zie ik perifeer onmiddellijk de zwakke, maar best nog wel grote gloed van, jawel… M30! (6:19). Daar, op slechts 3° hoogte en 20 minuten na het einde van de astronomische duisternis is een vlekje te zien die niet verdwijnt bij het lichtjes aanstoten van de telescoop. Yes!, YESSS! Bij het wisselen naar het 10mm oculair verdwijnt het object uit beeld en vind ik het ook niet meer terug, wellicht is het al verzwolgen in het snel naderende ochtendgloren of is de vergroting gewoon te veel.

    dreistein, merci dat jij er bent. Dankzij jouw detailkaart (waar ik zo vaak gebruik van maak) is de missie volbracht.

    Na het afbreken en teruglopen naar de auto rijden we naar de ingang van het observatoriumterrein waar de slagboom nog dicht zit. Maar om stipt 7:00 komt er een mannetje naar ons toe die ons maant verder te rijden. Zo komen we mooi op tijd boven aan om op de zonsopkomst te wachten. We zoeken een fotogeniek plaatsje en het duurt niet lang voordat de eerste zonnestralen over de horizon kruipen, een prachtig gezicht. Rechts op de foto is El Teide te zien, de 3700 meter hoge vulkaan op Tenerife.

    Click image for larger version  Name:	sunrise.jpg Views:	1 Size:	256.8 KB ID:	1373677

    Al binnen 10 seconden is het licht te fel om in te kijken, dus lopen we langzaam terug naar de auto. Als we daar naar het westen kijken is er een prachtige belt of Venus te zien waarin langzaam een vreemd silhouet ontstaat. Het duurt even voordat we in de gaten hebben dat we naar de schaduw zitten te kijken van de berg waar we nu op staan. Op de voorgrond is de Telescopio Nazionale Galileo (TNG) te zien.

    Click image for larger version  Name:	schaduw Roque 1000.JPG Views:	1 Size:	196.5 KB ID:	1373784

    Nu is het de hoogste tijd om weer naar beneden te rijden. De rit gaat soepel en om 8:30 kunnen we eindelijk gaan slapen.
    Last edited by cloudbuster; 23-03-18, 21:08.
    16 inch F/3.8 & 10 inch F/4.8 Sumerian Alkaid op EQ-platform / SW Heritage 130 / Vixen 60mm refractor / 15 x 70 bino op P-mount / Swift Audubon 8,5 x 44 / Vixen SG 2.1 x 42

    Comment


      #3
      Dag 3: Een ontspannen laatste avond


      Na 2,5 uur slapen word ik om 11:00 alweer wakker door een heftige kramp in mijn been. Dat heb ik wel vaker na een lange sessie ’s nachts, maar dit is wel een hele akelige. Ik spring mijn bed uit en probeer uit alle macht de kramp eruit te masseren, maar het duurt even voordat mijn spieren weer normaal doen. Is de ene kramp eruit, dan schiet de andere erin, en zo gaat het een tijdje door. Slapen zit er niet meer in daarna, dus ga ik maar even rustig wat spullen opruimen en schoonmaken. B ligt nog lekker te slapen en droomt vast over dark horses . Ook deze dag blijven we weer bij het huisje om te relaxen en in de tuin nog wat uurtjes slaap te pakken in een lekker warm zonnetje.

      Mijn waarneemlijst is leeg, dus we zien wel of er vanavond nog wat gedaan kan worden. In de middag betrekt de lucht wat en hangen er lage wolken in het dal die tot het begin van de avond blijven hangen. Maar ook vandaag klaart de lucht daarna weer goed op en verschijnt er aan de westelijke hemel een prachtige maansikkel van 1 dag oud met daarboven Venus en Mercurius, een schitterende samenstand. De maansikkel is helder en erg goed te zien, het lijkt zelfs of er aan de andere kant van de sikkel ook zonlicht te zien is op de maanrand, een ring van maanlicht dus in plaats van een sikkel. Met de verrekijker is er ook wat detail te zien op het asgrauwe schijnsel in de vorm van verdonkeringen.

      Bij het intreden van de astronomische duisternis is het weer kraakhelder, maar wel heel vochtig vandaag. De dauwverwarming moet vol aan en in het bakje waar ik de oculairs bewaar plak ik voor de zekerheid maar even twee heatpacks. Geen overbodige luxe zo zal blijken… Ondanks het vocht in de lucht geeft de SQM meter een gemiddelde waarde aan van 21.75. Dat is wel heel aantrekkelijk zo dicht bij huis. De temperatuur is aangenaam en het is volledig windstil.

      B vermaakt zich nog steeds met fotografie en het gaat dan ook steeds beter. De eigenaar van het huisje (een Nederlander) komt er ook gezellig een uurtje bij en we kletsen wat onder het genot van een whisky en Puros Palmeros (de sigaar van La Palma). Ik zit op een stoel met de kijker op het zuiden gericht en ik zie wel wat er voorbij komt, zo wordt het wel de meest ontspannen waarneemsessie ooit!


      Click image for larger version

Name:	terras nacht.jpg
Views:	1
Size:	150.2 KB
ID:	1373680


      Heb ik dan ook wat gezien deze avond? Jazeker. Komt ie:

      IC 456, alleen perifeer een uiterst zwak en klein vlekje met het vermoeden van een zwak sterretje ernaast. Dan Mi 3-1, een klein, net niet stellaire planetary in de 10mm. Blinking met OIII geeft uitsluitsel. NGC 2352 is een zwak en klein cluster. Er staan 5 sterretjes in het cluster in de vorm van een vlieger, met rond het centrum veel zwakke spikkels. NGC 2382 is een zeer kleine en zwakke galaxy, net niet met direct zicht te zien. Het is rond en egaal verhelderd.

      Cr 140 is met het blote oog te zien en vormt een winkelhaak van 4 heldere sterren met verder veel zwakke sterren die niet tot het cluster lijken te behoren. Cr 132 is zeer groot en los en bestaat uit 8 heldere sterren, waarvan 1 dubbel. Verder nog een tiental wat zwakkere en veel zwakkere sterren die niet bij het cluster lijken te horen. Er loopt ook een donkere stofband doorheen aan de noordwestzijde. Cr 135 is een mooi driehoekig cluster met 4 zeer heldere sterren, waarvan de helderste rood is met een blauwe begeleider. Een prachtige dubbelster. Ik tel slechts 4-6 andere leden en verder weinig gruis.

      NGC 2439 is een mooi compact en rijk cluster met heldere lucida. In de 10mm zijn de fijne sterretjes net aan op te lossen. Het heeft een cirkelvormige sterketting rond de kern met nog een tweede boog van sterren daar omheen. NGC 2483 is een niet heel duidelijk gedefinieerd cluster van een tiental wat helderdere sterren in een soort + vorm en een tiental nog wat zwakkere. NGC 2533 is een heel klein en compact, rijk cluster in de vorm van een driehoek met een vrij heldere lucida. Het fijnste sterrenstof is niet helemaal op te lossen.

      Bij mijn starhop naar het volgende object kom ik een galaxy tegen met de naam ESO 494-35 die ik gewoon perifeer kan zien als een zeer klein, net niet stellair vlekje. Ik zou alleen niet weten hoe ik deze kan loggen… De galaxy er in de buurt, NGC 2559 is een vormloos vlekje tegen een sterretje aan.

      Het lijkt wat saai allemaal, maar het was heerlijk om lekker te verdwalen tussen al dit sterrenpracht en allemaal van dit soort kleine ontdekkingen te doen. Het is vaak ook de sport om gewoon iets te kunnen zien, zonder dat er verder iets aan het object te zien is. Het is volledig stil op het waarneemterras en het er staat geen zuchtje wind. Slechts af en toe hoor ik het geknip van de dslr naast me, B vermaakt zich gelukkig ook nog steeds prima!

      Door naar NGC 2635, een minuscuul clustertje van zo’n 7 sterretjes en onopgelost sterrenstof. De vorm doet me denken aan een mini Perseus op 240x. Dan naar NGC 2663, de galaxy is duidelijk te zien al in de 24mm, maar de 10mm laat een ovaalvorm zien met een iets verhelderde kern. NGC 2658 is een mooi zwak en rijk cluster, best wel groot. Zo’n 10 sterretjes van gelijke helderheid zijn los te zien en in het centrum staat een aantal tegen elkaar aan. Daarnaast is nog veel gruis en neveligheid van onopgeloste sterren te zien.

      Het sterrenbeeld Pyxis bestaat grofweg uit drie heldere sterren waar onderin wel een paar leuk objecten staan: Mi 3-6 is een planetary waarbij blinking noodzakelijk is om het als zodanig te herkennen tussen de andere sterren, maar het blijft stellair. Het is een vrij helder object dat ook zonder filter goed te zien is. Bij Abell 27 vind ik mijn Waterloo, deze is met geen mogelijkheid te zien of zelfs maar te vermoeden. NGC 2588 is een klein cluster en lijkt wat op een bolhoop. Het is bijna perfect rond en er zijn alleen perifeer een paar losse sterretjes in te zien. NGC 2845 is al zichtbaar in de 24mm, maar laat in de 10mm een ellipsvormige galaxy zien (2:1) met iets helderdere kern. Niet heel vlot zichtbaar, maar wel net met direct zicht. NGC 2818 tot slot is een zwak en vrij los open cluster met 3 iets helderdere sterretjes erin en ook een planetary: NGC 2818A, die bij 120x perifeer wel wat structuur lijkt te laten zien. Leuk combi-object!

      Hierna is het 0:30 en begint de vochtigheid problemen te geven, vooral bij de cameralens, die we voor de gelegenheid omgebonden hadden met heatpacks en elastiek (hielp goed trouwens!). Het was een zeer ontspannen avondje, een groter contrast met de dag ervoor kan er bijna niet zijn. De spullen worden binnengezet en al gauw vallen we in een diepe slaap. De wekker gaat om 5:30 om nog eenmaal te proberen de melkweg boven het huisje te fotograferen, maar het is bewolkt geworden en dus kunnen we nog 1,5 uur langer tukken. Om 10:30 vertrekt het vliegtuig namelijk weer en brengt ons terug naar het koude Nederland.

      Het was een zeer geslaagd reisje en gelukkig hoef ik niet lang te wachten tot de volgende keer, want in juni kom ik weer terug naar dit prachtige eiland voor de planeten, de zomermelkweg en voor Scorpio en Sagittarius in het bijzonder


      Click image for larger version

Name:	view Alkaid.jpg
Views:	1
Size:	125.8 KB
ID:	1373681
      16 inch F/3.8 & 10 inch F/4.8 Sumerian Alkaid op EQ-platform / SW Heritage 130 / Vixen 60mm refractor / 15 x 70 bino op P-mount / Swift Audubon 8,5 x 44 / Vixen SG 2.1 x 42

      Comment


        #4
        Geweldig verslag en gefeliciteerd met het volbrengen van de Messier marathon! Ik heb één keer een poging gewaagd en ben ergens rond de 75 objecten gestopt omdat ik 2 uur moest wachten en ik had slaap en wilde naar huis. Volgend jaar ga ik hem nogmaals proberen denk ik!
        50 cm Van Gastel dob - 30 cm Van Gastel dob - 15 cm zelfbouw Newton - Modded EOS 700D met een WO ZS 71 ED op een SW HEQ5-Pro, QHY9 met een 8" RC op een EQ6-R

        Comment


          #5
          Wauw... in 1 ruk uitgelezen..
          Wat een mooie trip is dit geweest!
          Heb je lang stil moeten zitten voor die laatste foto?
          Mijn telescoop is het mooist in het donker...

          Comment


            #6
            Originally posted by wvreeven View Post
            Volgend jaar ga ik hem nogmaals proberen denk ik!
            Beter probeer je het in 2020, dan is de nieuwe maan datum in maart ideaal!


            Originally posted by hansweijers View Post
            Heb je lang stil moeten zitten voor die laatste foto?
            20 seconden


            16 inch F/3.8 & 10 inch F/4.8 Sumerian Alkaid op EQ-platform / SW Heritage 130 / Vixen 60mm refractor / 15 x 70 bino op P-mount / Swift Audubon 8,5 x 44 / Vixen SG 2.1 x 42

            Comment


              #7
              Originally posted by cloudbuster View Post
              Beter probeer je het in 2020, dan is de nieuwe maan datum in maart ideaal!
              Goed punt! Volgend jaar oefenen en dan in 2020 er vol voor gaan
              50 cm Van Gastel dob - 30 cm Van Gastel dob - 15 cm zelfbouw Newton - Modded EOS 700D met een WO ZS 71 ED op een SW HEQ5-Pro, QHY9 met een 8" RC op een EQ6-R

              Comment


                #8
                Goeiemorgen, wat een verslag *bonk*. Geef B maar de complimenten voor de mooie sfeervolle foto's, maar wat een fanatisme hier. Prachtige lijst objecten, en dan die Messiermarathon, lijkt me zenuwslopend. Knap dat je dat voor elkaar hebt gekregen, proficiat! Daarnaast toch ook nog een heel aantal exoten op de bon geslingerd, Mission complete.
                Last edited by Rem; 22-03-18, 15:32.
                16" F4.5 Harroscope, 102/1000 Refractor, 4.5" F4.4 Newton, 50mm F4 Gropescope
                I'm thinking of painting myself blue | to make me look cooler than i actually do

                Comment


                  #9
                  *toink*

                  Nominatie voor "Topic van het Jaar".

                  Weergaloze Messier marathon - die zal je heel je leven bijblijven.
                  -- Objects on sketch are fainter than they appear --

                  Comment


                    #10
                    Oh ja, en natuurlijk gefeliciteerd met Sirius B!
                    Moest er wel van komen natuurlijk, als je B foto's laat maken van Sirius.
                    16" F4.5 Harroscope, 102/1000 Refractor, 4.5" F4.4 Newton, 50mm F4 Gropescope
                    I'm thinking of painting myself blue | to make me look cooler than i actually do

                    Comment


                      #11
                      Mooie foto's, meneer B kan er wat van; die knalblauwe luchten heb ik in Grandpre wel een beetje gemist.
                      Indrukwekkend die Messier marathon, heel mooi beschreven ook (zelf wacht ik daar nog maar even mee).
                      Belangrijk ook het inzicht dat je met 16" in NL toch nog wat meer kunt zien dan 10" op LP. Het waarnemen in NL blijft gelukkig belangrijk zo.
                      En tenslotte heel wat bijzondere objecten bekeken, toch ook belangrijk. Goed bezig geweest in LP, prachtverslag!
                      C11 SCT 28cm f/10, Skytee 2, HEQ5, Intes MK67 15cm Mak, SW mak127

                      Comment


                        #12
                        Geweldig, wat een verhaal! Mooiere beschrijving van de Messiers in een verhaal heb ik nooit gezien. En Sirius B, twee heldere sterren naast elkaar, lachen!
                        En het is inderdaad geruststellend te lezen dat we hier met onze dobs ook nog heel wat kunnen zien.
                        Takahashi Mewlon 210, Kson 1026ED apo

                        Comment


                          #13
                          Wat een topic! La Palma stond al lang op mijn lijstje, maar dat is nog 13 maand wachten

                          ik denk dat ik toch maar eens ga kijken voor een extra reisje dit jaar...

                          Esprit 80ED f/5 Triplet apo, 127mm f/7.5 triplet apo, 10” LX200 ACF f/10 sct; 12" f/4 Sumerian dob. Mounts: iOptron CEM60, iOptron IEQ45 pro. Canon 600D (modded)

                          Comment


                            #14
                            Wat een verslag... Ik ben sprakeloos. En zeer gefeliciteerd met de MM !
                            Sumerian Optics 17,5" f4,1 Dobson, 10" f5 Alkaid & volgplatform / ES 80mm APO Triplet op SW AZ4 / Elfje (RIP) / Vixen SG 2,1x42 widefield bino / Bushnell Legend 8x42

                            Comment


                              #15
                              Geweldig wat je allemaal gezien hebt, Cloudbuster!
                              Ik hoop ook nog eens boven waar te nemen.
                              Was dat zijweggetje waarop je waargenomen hebt 5 minuten rijden vanaf de slagboom met die man?
                              En dan in westelijke richting neem ik aan.
                              Ik heb ook een plekje gezien op het pad van Mirador de los Andenes naar de Roque, in WZW richting.

                              Comment

                              Working...
                              X