Announcement

Collapse
No announcement yet.

Objecten van de Maand juni: grijze nachtbrakers

Collapse
X
  • Filter
  • Time
  • Show
Clear All
new posts

  • Objecten van de Maand juni: grijze nachtbrakers

    (door het OvdM-team)

    Out of the box

    Juni, de maand van de kortste nachten. Dit jaar valt de nieuwe maanperiode van die maand ook nog eens rond de 21e, dekortste nacht. Echt donker wordt het dan ook niet meer, dus een poging om deepsky waar te nemen is niet de moeite.
    Oh nee? Dat hangt er maar vanaf: welk object je kiest. Gelukkig zijn er deze tijd van het jaar ook veel bolhopen te zien, objecten die zich goed laten doorvergroten en daarmee ook onder een niet optimaal donkere hemel het bekijken waard zijn. Maar ook kleine heldere planetaire nevels zijn goed te doen.

    En van die planetaire nevels is NGC6309 in het sterrenbeeld Ophiuchus. Dit object werd in 1876 ontdekt door de Duitse astronoom Wilhelm Tempel en heeft de bijnaam "Box Nebula". In de PSA wordt hij bijvoorbeeld als zodanig aangeduid. Wanneer je astrofoto's van de planetaire nevel bekijkt zie je dat de nevel min of meer vierkant is en dus wel iets wegheeft van een doos. Visueel is het echter een ander verhaal. Als je de beschrijvingen in DeepskyLog erop naleest vind je uitroepen als deze:

    "Op 170x een rechthoekig streepje licht dat boven een sterretje staat, precies in lijn. En in het oculair nu ook nog eens mooi verticaal. En wat krijg je dan? !!!!!!!!!!"
    "Duidelijk een rechthoekig neveltje, met wat structuur, met vlak onder de korte kant een ster, het lijkt wel een vet uitroepteken."
    "Wat nou box... Het lijkt wel een onscherpe dubbelster."
    "Alleen te zien met hogere vergroting (180x), lijkt een dubbelster."
    "Al snel heb ik een object in het vizier dat soms lijkt op een kerstboom met een punt erboven, dan weer op een damestoiletsymbool met het hoofd eronder, en uiteindelijk vooral een uitroepteken."
    "Hij is zo stellair dat ik hem maar net van een ster kan onderscheiden. Zonder OIII zie ik ineens dat er een sterretje tegenaan staat en dat dat hem waarschijnlijk zijn ellipsvorm gaf."

    Het is dan ook niet vreemd dat NGC6309 als alternatieve bijnaam the "Exclamation Mark Nebula" heeft. Deze omschrijving, die je bijvoorbeeld in de IDSA aantreft, geeft het visuele beeld iets treffender weer, waarbij de nevel op het oog langwerpig is en de punt bestaat uit een veldster die aan de nevel raakt.

    NGC6309 is te vinden in Ophiuchus, ongeveer drie graden ten noord-noordoosten van Sabik (η Oph). Zoals uit sommige van de waarnemingen al blijkt, is het raadzaam om flink te vergroten; een OIII-filter kan helpen de nevel nog beter te doen uitkomen.

    Onderstaande schets geeft weer hoe NGC6309 eruit ziet voor een ervaren waarnemer: het hele vierkant. Vaak zal een smaller gedeelte zichtbaar zijn.

    Click image for larger version  Name:	43747.jpg Views:	1 Size:	319.0 KB ID:	1341705

    (Schets: TomC, zie Deepskylog)






    Bolhoppen

    Het is zomer... En dat betekent dat het weer tijd is voor een object dat we in dit seizoen veelvuldig zullen gaan bekijken: De Bolhoop. Ophiuchus is het sterrenbeeld dat na Sagittarius de meeste van deze objecten met zich meetorst, liefst 25 stuks! En dan is het natuurlijk niet zo verwonderlijk dat deze in sommige gevallen erg dicht bij elkaar in de buurt te vinden zijn.

    Zo ook voor het tweede object van de maand: NGC 6356. De echte widefielders (2 en meer) onder ons kunnen deze zelfs in n beeldveld vatten samen met M9 en NGC 6342, de enige drie bolhopen waarbij dit mogelijk is. Voor de iets bescheidenere equipment lukt dit waarschijnlijk alleen met M9 (>1.6). Dan is ook meteen te zien dat de bolhoop niet eens zo gek veel onderdoet voor de Messier. Ok, hij is wat kleiner... maar minder helder toch zeker niet? Daarmee verraadt het beestje ook direct zijn aard; het is een class II (shapley) exemplaar, hetgeen duidt op een zeer hoge concentratie van sterren. De bolhoop behoort hiermee dus tot de harde kern.

    Aangezien de oppervlaktehelderheid alvast hoger uitkomt dan die van M9, is de hoop eenvoudig te zien met wat kleinere apparatuur. De echte uitdaging ligt hem echter in het feit of er ook sterretjes in op te lossen zullen zijn? Bij openingen vanaf 20 cm zal de bolhoop misschien al wat korrelige structuur laten zien, maar er zal een monsterlijke 40 cm aan te pas moeten komen om duidelijk individuele sterren te laten zien. De oplossing komt dus niet vanzelf.

    Desondanks kan iedereen genieten van deze pluis omdat hij relatief eenvoudig te vinden is (naast M9) en zich in een mooi sterveld aftekent. De bolhoop staat bijna in een rechte hoek met Sabik en het eerste object van de maand. Op een avond van goede seeing is het de moeite waard om de vergroting wat op te schroeven, ook al om wat te compenseren voor de niet geheel donkere hemel in deze tijd van het jaar. Probeer ook eens goed naar de vorm te kijken, is deze rond of toch iets ovaal? En hoe verandert de concentratie van sterren naar buiten toe? Genoeg om op te letten dus weer bij de eerstvolgende grijze nacht!

    Click image for larger version  Name:	NGC6356.jpg Views:	1 Size:	23.9 KB ID:	1341700




    Beide objecten staan vrij dicht bij elkaar, je kunt de starhop het beste beginnen bij Sabik. Laat je daarbij niet in de maling nemen door Saturnus, die je bij de huidige stand makkelijk aanziet voor Sabik. Zie onderstaande zoekkaarten: overzicht en detail.

    Click image for larger version  Name:	OvdM-201706-Overview.jpg Views:	3 Size:	45.0 KB ID:	1341703
    Click image for larger version  Name:	image_88877.jpg Views:	1 Size:	51.4 KB ID:	1341702


    Veel plezier met deze objecten! Alle waarnemingen, schetsen en foto's van deze objecten, gemaakt in deze maand, kun je in dit topic plaatsen.
    Attached Files
    Last edited by Rem; 01-06-17, 19:51.
    10" F5 Dob+EQP | 102/1000 Refractor+EQ3-2 | 4.5" F4.4 Newton+RRB | 7+10x50 bino
    The brightest star needs no telescope to gaze at | www.remranger.com

  • #2
    Leuke objecten, misschien nog een toevoeging dat NGC 6309 in de pocket sky atlas ten onrechte de "Box Nebula" heet, dit moet de "exclamation mark" nebula zijn. NGC 6445 is de box nebula. Vorig jaar was hier ook wat verwarring over.

    In de schets hierboven is de ster dichtbij het neveltje dan de punt van het uitroepteken.

    Comment


    • #3
      Precies, goed gezien; tekst is aangepast. Overigens is de naam "Box Nebula" ook voor dit object wel correct, zie de schets van TomC. Maar visueel is hij meestal smaller en dus langwerpig, waarmee de benaming van de visueel ingestelde IDSA passender is.
      10" F5 Dob+EQP | 102/1000 Refractor+EQ3-2 | 4.5" F4.4 Newton+RRB | 7+10x50 bino
      The brightest star needs no telescope to gaze at | www.remranger.com

      Comment


      • #4
        De naam box-nebula komt voort uit de rechthoekige omranding in de nevel van NGC 6445, kijk maar eens naar de hubble-opname. Op foto's en ook op andere schetsen heeft NGC 6309 meer een elliptische vorm, die dan dus niet zou kunnen kloppen met de term box-nebula.

        Comment


        • #5
          Gisteren even de tijd genomen om NGC 6309 op papier te zetten. Het is een erg kleine rakker en lekker helder, pas met mijn hoogste vergroting kon ik echt overtuigend structuur en helderheidsverschillen zien. Het UHC filter werkte duidelijk beter dan OIII en hiermee waren goed twee heldere gebiedjes binnen de nevel te zien; die aan de onderzijde iets groter en helderder dan die aan de bovenzijde. Voor de algehele vorm schoten me de termen "sneeuwpop", "uitgerekte peer", "boon" en "barbapapa" (in zijn basisvorm :)) te binnen en niet zozeer een "box" of een "uitroepteken" (daar was de nevel wat te dik voor...) Het sterretje onderaan de nevel geeft het geheel natuurlijk wel wat meer cachet. Leuk object.
          .
          Click image for larger version

Name:	NGC 6309.png
Views:	1
Size:	274.2 KB
ID:	1344588
          16" F3.8 & 10" F4.8 Sumerian Alkaid op EQ-platform / SW Heritage 130 / Omegon Brightsky 15 x 70 op P-mount / Swift Audubon 8,5 x 44 / Vixen SG 2.1 x 42

          Comment


          • #6
            cloudbuster Je hebt gewoon teveel detail gezien man.

            De langwerpige nevel vormt samen met het sterretje een uitroepteken :)

            Maar als je de nevel zelf al in twee lobben splitst dan kijk je al te diep.
            Knap werk!
            Skywatcher Flextube 10" / Orion Skyscanner 100mm / Docter Optic Nobilem 8 x 56
            Oculairs van 6 tot 25mm en Shorty Barlow 2x

            Comment


            • #7
              Tsja... dat krijg je met een nieuwe 16 dobson. Tsjonges, wat een beauty detail schets! De naam Barbapapa past er goed bij :razz:
              Celestron SCT CGEM1100 - Doublet ED80CF F/7 - Pentax 10x50 DCF ED

              Comment


              • #8
                Mooie plaat Martijn, huub huub, barbatruc ;-) Een van de ernstigste symptomen van aperture fever blijkt toch wel de zichtbaarheid van dit soort details :)
                10" F5 Dob+EQP | 102/1000 Refractor+EQ3-2 | 4.5" F4.4 Newton+RRB | 7+10x50 bino
                The brightest star needs no telescope to gaze at | www.remranger.com

                Comment

                Working...
                X