Announcement

Collapse
No announcement yet.

Objecten van de Maand mei: Bye bye, winter!

Collapse
X
  • Filter
  • Time
  • Show
Clear All
new posts

  • Objecten van de Maand mei: Bye bye, winter!

    (door het OvdM team)


    De zomer in de bol

    Nu het galaxy-seizoen al weer op zijn eind loopt, komt er aan de hemel steevast een nieuw type object in beeld: de bolhoop. Een van de eerste die zich aanmeldt in het seizoen is M3 en dit is ook meteen één van de mooiste in zijn klasse.

    De bolhoop behoort tot de eerste “faint fuzzy” ontdekkingen van Messier (1764), maar werd pas 20 jaar later door William Herschel als sterrencluster herkend. Leuk weetje is dat er bij zijn ontdekking nog geen 100 deepsky objecten bekend waren die ooit door mensenogen waren gezien, hoe zeer is dat veranderd in een paar honderd jaar tijd!

    In één van de minst prominente sterrenbeelden (Canes Venatici) staat er met M3 één van de meest heldere bolhopen. Met mag 6.2 is het inderdaad een helder object, zo helder zelfs dat het vanaf een donkere plek met het blote oog kan worden gezien. Wat grootte betreft komt M3 op plaats 5 in de Messier lijst en moet het alleen M13, M4, M5 en M55 voor zich dulden, maar niet met straatlengtes verschil. De Shapley class geeft aan dat het een bol is met categorie VI en dat het daarmee een gemiddelde dichtheid van sterren heeft.

    Verdere kenmerken van deze bolhoop zijn dat het zeer rijk is aan variabele sterren en dat het veel “blue stragglers” bevat; dit zijn blauwe sterren die jong lijken in hun omgeving van voornamelijk erg oude sterren. Ze zijn waarschijnlijk ontstaan doordat twee kleinere sterren op elkaar botsen waarbij een enkele ster ontstaat met een groot deel van de massa van beide. De meest waarschijnlijke theorie is dat het gaat om een nauw dubbelstersysteem waarvan de componenten zijn gefuseerd, maar het zou ook kunnen gaan om ongerelateerde sterren die op elkaar zijn gebotst. Door de veel grotere dichtheid van sterren in sterrenhopen kunnen daar immers botsingen tussen sterren plaatsvinden, iets dat voor sterren als de zon extreem onwaarschijnlijk is. En toeval of niet, maar veel waarnemers zien een beetje een blauwe waas als ze het cluster bekijken in de telescoop.


    Click image for larger version

Name:	M3_TomC.jpg
Views:	1
Size:	143.1 KB
ID:	1337575

    (Schets: TomC , zie Deepskylog)

    Wat mag je verder verwachten? M3 is één van de meer asymmetrische bolhopen met een kern die niet precies in het midden ligt, probeer daar dus op te letten. De kern zelf is ook niet geheel rond, maar heeft meer de vorm van een balk en er zijn vele mooie sterkettingen in op te tekenen zoals te zien is in de schets van TomC . De bolhoop komt in de lente goed hoog, waardoor atmosferische beperkingen minder invloed zullen hebben dan veel van zijn concurrenten.

    Blote oog: Net te zien vanaf een donkere locatie als “dubbelster” met SAO 82944, een mag 6.2 ster. Lukt dit niet? Dan is het paar met de verrekijker wat makkelijker te scheiden.
    Verrekijker: Te zien als wazig ster dat een driehoek vormt met 2 sterren.
    Telescoop: Vanaf 15cm kun je al wat losse sterren aan de buitenrand zien, maar vanaf 25cm – 30cm begint ook de kern goed op te lossen.

    M3 is vrij eenvoudig te vinden omdat deze vrijwel in het midden staat van een rechte lijn tussen Cor Caroli en Arcturus. Zie zoekkaartje.

    En van hoop alleen kan men niet leven, daarom ook nog een tweede object van de maand.



    Een laatste splinter

    Om toch niet volledig uit het galaxie-seizoen te stappen, smijten we nog een prachtige galaxie in de mix. Ditmaal richten we onze kijkers echter niet richting het zuiden, maar een stuk meer richting het zenit. Want in het achterste van Draco, oftewel het sterrenbeeld de Draak, bevindt zich het pareltje NGC 5907.

    NGC 5907 is een spiraalvormig stelsel op een afstand van zo'n 50 miljoen lichtjaar van ons verwijderd. Met een bijna perfect hoek van 90° ten opzichte van ons hemelvlak (87° om precies te zijn), is dit een edge-on galaxie met een heel naaldvormige en uitgestrekte aanblik. Het stelsel heeft dan ook terecht Splinter Galaxy en Knife Edge Galaxy als bijnamen.

    Het stelsel werd voor het eerst waargenomen door William Herschel in 1788. Opvallend is het lage metaalgehalte, de fractie aan massa die niet uit waterstof of helium bestaat, en de schaarste aan superreuzen. De galaxie blijkt eigenlijk zelfs grotendeels uit dwergsterren te bestaan. Een ander kenmerk, visueel echter niet zichtbaar, is dat het stelsel 'warped' (kromgetrokken) is. Dit kenmerk was al heel lang bekend, maar pas in 2006 werd de aanwezigheid van een tidal stream (getijdenstroom) bij het stelsel waargenomen. Dit is een gigantische stroom aan sterren en gas die uit het stelsel worden getrokken. De enorme gravitatiekrachten die hier mee gepaard gaan, zouden dan ook een verklaring voor het 'kromme' karakter van het stelsel kunnen zijn. Eén van de mogelijke oorzaken zou een gigantische botsing tussen twee stelsels kunnen zijn, al is dat al weer een paar eeuwigheden geleden... Alleszins een serieuze uitdaging voor de fotografen om deze tidal stream mee op de gevoelige plaat te krijgen!

    Met een 15 cm kijker onder een donkere hemel is het stelsel al erg mooi te zien. Mooi detail is de stofband die net iets onder de kern doorloopt. Let ook zeker op hoe ver het stelsel zich naar beide zijden uitstrekt. Onderstaande schets geeft een mooi beeld van welke details er onder goede omstandigheden (en/of met een grote scoop) kunnen te zien zijn.


    Click image for larger version

Name:	NGC5907_reflector.jpg
Views:	1
Size:	44.0 KB
ID:	1337574

    (Schets: reflector, zie Deepskylog)


    Zoekkaartjes:
    Click image for larger version

Name:	Zoekkaart_OvdM_Mei2017_NGC5907.png
Views:	1
Size:	98.3 KB
ID:	1337577
    Click image for larger version

Name:	Zoekkaart_OvdM_Mei2017_M3.png
Views:	1
Size:	78.7 KB
ID:	1337576


    Veel plezier met deze objecten! Alle waarnemingen, schetsen en foto's van deze objecten, gemaakt in deze maand, kun je in dit topic plaatsen.
    10" SW Flextube dobson
Working...
X