Aankondiging

Samenvouwen
Nog geen aankondiging momenteel

Uitgelicht: Dubbelsterren

Samenvouwen
Dit onderwerp is gesloten.
X
X
 
  • Filter
  • Tijd
  • Toon
Alles wissen
nieuwe berichten

    Uitgelicht: Dubbelsterren

    De zomer is begonnen en alhoewel de nachten weer beginnen te lengen is dit niet de beste periode om te waarnemen.

    Veel waarnemers weten niet precies wat het object is wat ze nou eigenlijk zien. Wat zijn deze objecten nou eigenlijk? Hoe zijn ze ontstaan en wanneer?

    Deze zomermaanden zal er iedere 2 weken een ander object besproken worden. Speciaal voor de waarnemers en beginners die geïnteresseerd zijn in de diverse objecten in het heelal.

    Over 2 weken: Supernovarestanten.


    Zie ook:
    Planetaire nevels
    Bolvormige sterrenhopen
    Vuja De': the strange feeling you get that nothing has happened before.
    http://www.everyoneweb.com/demelzaramakers/

    #2
    Wat zijn dubbelsterren?

    Dubbelsterren zijn twee sterren die om elkaar heen draaien, maar dit kunnen er ook meer zijn. De aparte sterren van een dubbelster worden componenten genoemd. De helderste ster van een dubbelstersysteem noemt men de hoofdster. De zwakkere de begeleider. Meer dan 50% van de bekende sterren blijkt deel uit te maken van een dubbelstersysteem.

    Visuele dubbelsterren zijn sterren die, vanaf de aarde gezien, te splitsen zijn in een telescoop. Met het blote oog lijkt het maar één ster, terwijl als je door een telescoop kijkt, blijkt dat het twee sterren zijn. Als deze sterren daadwerkelijk om elkaar heen draaien, gaat het om fysische dubbelsterren. Als het alleen maar lijkt, vanaf de aarde gezien, dat de twee sterren dicht bij elkaar staan, maar in werkelijkheid ver van elkaar af staan en niet rond elkaar draaien, dan spreken we van optische dubbelsterren. Er zijn ook nog dubbelsterren die niet als zodanig herkent worden door een telescoop. Met behulp van een spectroscoop kan men erachter komen of het al dan niet om een dubbelster gaat. Deze dubbelsterren heten ook wel spectroscopische dubbelsterren.



    Hun zwaartepunt van een dubbelstersysteem ligt tussen de twee sterren in. Als de twee sterren even zwaar zijn, dan ligt het zwaartepunt precies in het midden en draaien de sterren mooi rond elkaar. Als een van de twee sterren zwaarder is dan de ander, dan ligt het zwaartepunt dichter bij de zwaarste ster. Het gemeenschappelijk middelpunt noemt men ook wel barycentrum. De tijd die de ster nodig heeft om rond het barycentrum te draaien noemen we de periode van de dubbelster. Hoe korter de periode, hoe sneller de sterren om elkaar heen draaien.

    Als de componenten in een dubbelster ver van elkaar af staan, zullen ze elkaar niet beïnvloeden en hebben ze een evolutie zoals die van een enkele ster. Componenten die dicht bij elkaar staan zullen echter wel invloed op elkaar hebben tijdens hun levensfasen. Iedere ster heeft een gebied van zwaartekracht om zich heen dat ervoor zorgt dat de materie niet ontsnapt aan de ster. Dit gebied heet de Roche-lob. Zolang de ster binnen dit gebied blijft, zal er niet veel materie ontsnappen. Maar als een ster in zijn rode reuzenfase komt, dan zwelt de ster op en kan buiten de Roche-lob ‘grens’ komen (omdat er geen massa bijkomt of afgaat, blijft de Roche-lob op zijn plek). In het geval van een dubbelster waarbij de sterren dicht bij elkaar staan, zullen de sterren in de rode reuzenfase materie aan elkaar overdragen. De evolutie van een ster kan op deze manier drastisch veranderd worden. Zware sterren zullen in sommige gevallen bijvoorbeeld niet als supernova eindigen, maar als witte dwerg. De ster die de materie invangt zal zwaarder worden.


    Kan ik zelf dubbelsterren waarnemen?

    Het is niet moeilijk dubbelsterren waar te nemen. Mizar en Alcor, de bekende optische dubbelster, zijn onder gunstige omstandigheden al met het blote oog te scheiden. Om meer dubbelsterren te zien moet je beschikken over een goede verrekijker of telescoop. Als je je kijker op de dubbelster richt, kun je vaak 2 sterren ontdekken. Omdat deze zo dicht bij elkaar staan is ook het kleurverschil goed te zien, als die er is. Bij gewone sterren aan de hemel is dit niet zo goed te zien omdat een referentiepunt (een andere ster) veel verder weg staat. Dubbelsterren kunnen trouwens goed gebruikt worden om het scheidend vermogen van een telescoop te bepalen.


    Uitgelicht

    Mizar & Alcor

    Mizar en Alcor, het bekende optische dubbelsterpaar kun je vinden in sterrenbeeld Ursa Major (Grote Beer). De op een na laatste ster van de steel in het steelpannetje is Mizar. Uit afstandsmetingen blijkt dat Mizar en Alcor tussen de 0,75 en 3 lichtjaar van elkaar verwijderd zijn. Het is daarom onwaarschijnlijk dat het duo een fysische dubbelster is. Mizar heeft zelf ook nog eens een begeleider: Mizar B. Deze is alleen met een middelgrote telescoop zichtbaar. Later bleek dat Mizar A ook weer dubbel is. Deze is niet te zien met telescopen en kan alleen ‘gezien’ worden door het gebruik van een spectroscoop.




    Albireo

    Albireo, ook wel Beta Cygni, in het sterrenbeeld Cygnus (Zwaan) is een mooie fysische dubbelster om in de zomer met een verrekijker (minimaal 7x50) te bekijken. Albireo is de onderste ster van het ‘kruis’. De helderste ster heeft een magnitude van 3,2 en is oranje/geel van kleur. De begeleider is blauw en heeft een magnitude van 5,2. Albireo staat op een afstand van 385 lichtjaar van de aarde.




    Castor

    Castror, of Alpha Gemini, kun je vinden in sterrenbeeld Gemini (Tweelingen). De hoofdster heeft een magnitude van 2 en is blauw/wit van kleur. De begeleider heeft een magnitude van 2,8 en kleurt geel. De componenten in deze dubbelster zijn beide ook weer spectroscopische dubbelsterren.

    Vuja De': the strange feeling you get that nothing has happened before.
    http://www.everyoneweb.com/demelzaramakers/

    Commentaar


      #3
      Demelza: ik bewonder je enthousiasme en je artikel is echt leuk geschreven. Zitten echter wat sterrenkundige fouten in. Om precies te zijn: Twee sterren die vlakbij elkaar staan aan de hemel, hoeven niet per se een dubbelstersysteem te zijn. Zo staan Mizar en Alcor werkelijk vlak bij elkaar ruimtelijk gezien maar draaien ze bij mijn weten niet om een gemeenschappelijk zwaartepunt. Wat jij nu doet, zijn de bedekkingsveranderlijke sterren verwarren met de dubbelsterren.
      Dit is geen undersign.

      Commentaar


        #4
        Mizar en Alcor is toch wel een visuele dubbelster? Onwaarschijnlijk inderdaad dat het een fysische dubbelster is.
        Vuja De': the strange feeling you get that nothing has happened before.
        http://www.everyoneweb.com/demelzaramakers/

        Commentaar


          #5
          Yup:

          "Mizar, at a distance of 78 light years from the Sun, and Alcor at 81 light years, while appearing to be a double star, are actually only an optical double. An optical double star is not a true double star where the components are gravitationally bound together and orbit around each other, but rather a chance alignment along our line of sight. However, Mizar and Alcor are members of the nearest star cluster to the sun, the Ursa Major moving cluster, Collinder 285."

          van: http://www.astropix.com/HTML/C_SPRING/BIGDIP.HTM

          [edit]: Hm, op wikipedia laten ze nog ruimte over voor interpretatie, en is de schatting van de onderlinge afstand ook anders: http://en.wikipedia.org/wiki/Mizar
          The scientific theory I like best is that the rings of Saturn are composed entirely of lost airline luggage. ~ Mark Russell

          A MacBook user!

          Commentaar


            #6
            Ik kreeg inderdaad niet echt een duidelijk beeld over Mizar en Alcor. De ene meld dat het zeer zeker geen fysische dubbel ster is en andere sites zeggen 'waarschijnlijk niet'. Ik heb me aan dat laatste gehouden om zeker te zijn.

            Yigal, was dat wat je bedoelde?
            Vuja De': the strange feeling you get that nothing has happened before.
            http://www.everyoneweb.com/demelzaramakers/

            Commentaar


              #7
              Misschien ook nog aardig te vermelden dat de combinatie Mizar en Alcor vroeger door de Indianen gebruikt werd om hun gezichtsvermogen te testen.
              Kon je ze zonder hulpmiddelen gescheiden zien, dan waren je ogen in orde.
              Het zal duidelijk zijn dat indertijd een scherp gezichtsvermogen van levensbelang was
              Vroeger kon ik zelf de combinatie perfect scheiden, dat lukt me nu niet best meer.

              Voor de goede orde, ik ben geen indiaan hoor.

              Commentaar


                #8
                @Demelza: Superinitiatief! Leuk en leerzaam! En je hebt er ook nog echtwat aan!
                SkyWatcher Heritage 130p Flextube (Dob)
                Meade DS2070AT (70mm refractor + Autostar) 76/700 Newton type "Kijkshop"

                Commentaar


                  #9
                  Demelza: nee dat bedoelde ik niet helemaal. Ik kan voorbeelden bedenken van visuele dubbelsterren die geen fysische dubbelsterren zijn. (Voorbeeldje: Albireo) Dat zijn dan gewoon twee sterren die aan de hemel vlakbij elkaar staan. Deze hebben dan geen periode (vanzelfsprekend). Zoals jij het nu hebt geschreven, suggereer je dat een dubbelster altijd een periode heeft en dus een fysische dubbelster is (hetgeen dus niet juist is). Maak voor de duidelijkheid een heel duidelijk onderscheid tussen visuele dubbelsterren en fotometrische dubbelsterren met als ondersoort daar weer in: cataclysmische dubbelsterren (dan interacteren de sterren met elkaar).
                  Over Alcor en Mizar zijn astronomen het wat ik begrepen heb niet over eens. Is ook heel moeilijk te meten. Immers, als de sterren een kwart lichtjaar van elkaar staan, is de periode heel lang en dus de snelheid (en daarmee de aan te tonen roodverschuiving) heel klein.
                  Om even op Albireo terug te komen: de term "begeleider" is verwarrend als het om optische dubbelsterren gaat. Immers, hij "volgt" cq. "begeleidt" de hoofdster niet.
                  Dit is geen undersign.

                  Commentaar


                    #10
                    Visuele dubbelsterren zijn sterren die, vanaf de aarde gezien, te splitsen zijn in een telescoop. Met het blote oog lijkt het maar één ster, terwijl als je door een telescoop kijkt, blijkt dat het twee sterren zijn. Als deze sterren daadwerkelijk om elkaar heen draaien, gaat het om fysische dubbelsterren. Als het alleen maar lijkt, vanaf de aarde gezien, dat de twee sterren dicht bij elkaar staan, maar in werkelijkheid ver van elkaar af staan en niet rond elkaar draaien, dan spreken we van optische dubbelsterren.
                    Ik heb het dik gedrukte zinnetje net toegevoegd. Ik hoop dat het nu duidelijker is, want het was wel wat ik bedoelde.

                    Ik wilde het trouwens niet te lastig maken zodat het leesbaar en interessant blijft voor iedereen. Wie meer wilt weten over deze onderwerpen kan natuurlijk altijd verder zoeken, maar het was mijn opzet een korte beschrijving te geven van wat dubbelsterren zijn.
                    Vuja De': the strange feeling you get that nothing has happened before.
                    http://www.everyoneweb.com/demelzaramakers/

                    Commentaar


                      #11
                      Okee, prima zo.
                      Dit is geen undersign.

                      Commentaar


                        #12
                        Volgens wat ik vind op het internet is Albireo wel een fysische dubblester, met een periode van 600 jaar. Beta Cygni A is op zich dan nog eens een dubbelster.
                        Of Mizar & Alcor een fysische dubbelster vormen is nog niet geweten, maar Mizar is op zich wel een dubbelster.
                        Celestron C8 - Orion ED100 - Orion ED80 - Skywatcher ST80 - Tasco 17TR- Omegon Argus 16x70 - Helios Naturesport 10x50- Meade LDX75- AZEQ5

                        Commentaar


                          #13
                          Leuk artikel! Je moet eens een boekje maken met theorie en praktijk in dezelfde stijl. Gat in de markt!
                          Is ook enorm leuk voor publiek om erbij te vertellen. Maakt de hobby 2x zo interessant.
                          30cm en 20cm Hofheim kofferdobsons | Polarex model 132 | Lunt LS50tha | Swarovski 12*50 EL

                          Commentaar


                            #14
                            @Jefke: klopt inderdaad. Ik zal het strakjes aanpassen. Maar weet je zeker dat die omloop maar 600 jaar is? Ik kom dit namelijk tegen:
                            De twee heldere sterren die tesamen Albireo vormen, op een afstand van 380 lichtjaar, staan relatief ver van elkaar af en doen er meer dan 7000 jaar over om een enkele omloop rond hun gemeenschappelijke zwaartepunt te maken.
                            @Nop: ik vind het leuk dit soort artikeltjes te schrijven, maar of zoiets voor een groter publiek, dus buiten het forum om, bestemd zal zijn betwijfel ik zeer.
                            Vuja De': the strange feeling you get that nothing has happened before.
                            http://www.everyoneweb.com/demelzaramakers/

                            Commentaar


                              #15
                              Tja, dat stond op nightskyinfo. Maar nu ik even wat opgezocht heb zie ik dat getallen van 600 tot 100.000. Op APOD staat 75.000.
                              Celestron C8 - Orion ED100 - Orion ED80 - Skywatcher ST80 - Tasco 17TR- Omegon Argus 16x70 - Helios Naturesport 10x50- Meade LDX75- AZEQ5

                              Commentaar

                              Werken...
                              X