Beginnersvragen kosmologie

[Demelza]

In navolging op dit topic bij deze een vervolg.


Iedereen die beginnersvragen heeft m.b.t. de kosmologie, kan ze hier posten. Schaam je niet, en vraag maar raak. Er bestaan geen domme vragen, alleen domme antwoorden.

Wat ik wel graag wil, is dat ook de antwoorden in een duidelijke taal gegeven worden, dus zo min mogelijk met vaktermen, tenzij de termen duidelijk uitgelegt worden.


Dus: wil je iets vragen over de relativiteitstheorie, het ontstaan van het heelal, wat dan ook, aarzel niet en leef je uit!

[Sara Raats]

heb verschillende vragen over galaxy's (melkweg)

hoe komt het dat sommige galaxy's mooie en verschillende kleuren hebben?

heb enkel foto's gezien op dit forum en internet.

hopelijk zie ik ze eens door een gigantische telescoop in Urania

Sara

[Demelza]

Toevallig gaat de volgende (en laatste) "uitgelicht" over sterrenstelsels. Deze zal zondag of maandag geplaatst worden.

In dit artikel kun je lezen hoe de Hubble telescoop foto's maakt. Misschien heb je hier wat aan. De meeste foto's maken gebruik van false color. De foto ziet er dan anders uit dan het stelsel in werkelijkheid is. Het menselijk oog kan maar een bepaald deel van het spectrum waarnemen. Infrarood zien wij bijvoorbeeld niet. Op deze foto's krijgen ze een kleurtje om ze zichtbaar te maken voor ons.
Verder ligt het ook helemaal aan de chemische samenstelling van een stelsel wat voor kleur licht deze uitzend.

[sluys]

Uiteindelijk is het licht dat wij van een sterrenstelsel zien het licht van tientallen tot honderden miljarden sterren (of zelfs nog meer) gecombineerd. De kleur van een sterrenstelsel hangt dus in grote mate af van de kleur van de sterren erin.

De kleur van een groep sterren wordt op zijn beurt weer bepaald door met name de leeftijd (en in mindere mate de chemische samenstelling) van de sterren. Een jonge sterhoop bevat veel zware en dus hete, heldere sterren die het licht van de groep domineren. We zien dus met name blauw (heet) licht van zo'n groep sterren afkomen. Naarmate de sterrengroep ouder wordt, 'sterven' de zware sterren als eerste (na een paar miljoen tot een paar honderd miljoen jaar) en blijven de lichtere sterren over. Deze sterren zijn zwakker en meer geel, oranje en rood van kleur. Een oudere groep sterren is dus ten eerste zwakker (want de helderste sterren zijn weg), maar ook roder van kleur (want de blauwe sterren zijn weg).

In spiraalsterrenstelsels is er vaak veel gas te vinden in de spiraalarmen, en veel minder in het centrum (de 'bulge'). Het gevolg is dat in de spiraalarmen nog steeds veel nieuwe sterren ontstaan, terwijl dat in het centrum niet meer het geval is. De spiraalarmen bevatten dan dus veel jonge, blauwe sterren, de kern veel oude, rode sterren. Dit is bijvoorbeeld mooi te zien in onderstaande opname van M101 (hier gepikt en verkleind).



Ten eerste is het kleurverschil tussen kern en spiraalarmen duidelijk te zien, maar daarnaast zie je duidelijk de donkere lijnen door de spiraalarmen lopen. Dat zijn stofwolken, waaruit nieuwe sterren kunnen ontstaan. Zie ook hoe deze wolken ontbreken in het centrum. De heldere 'klonten' in de spiraalarmen zijn jonge (open) sterhopen. Extreem veel jonge sterren zijn te vinden in zogenaamde starburst galaxies, doorgaans als gevolg van interacties ('botsingen') tussen verschillende sterrenstelsels. (Zie bijvoorbeeld Google image search voor mooie plaatjes).

[amarie]

Als je de indrukwekkende foto`s of animaties van supernova`s ziet, verwacht ik dat daar een gigantische knal bij hoort. Ik heb daar alleen nog nooit iets over gelezen.

[Demelza]

Geluid heeft een medium nodig om zich voort te planten. In het heelal heerst een (bijna) vacuum, waardoor er geen knal te horen is.

[kleine_beer]

Over dat bijna vacuum heb ik ook nog een vraag als dat mag: ik kan me van de natuurkundeproeven op school nog herinneren dat wanneer je een stolp hebt met daaronder een stuk lood en een eendenveer en je haalt de lucht onder de stolp weg en draait daarna de stolp om, dat dan beide voorwerpen met dezelfde snelheid naar beneden vallen onder invloed van de zwaartekracht van de aarde en omdat er geen luchtweerstand heerst in een vacuum omgeving.

Nu is mijn vraag: hoe komt het dat de planeten en sterren gewoon blijven staan waar ze staan (als we de banen van planeten even buiten beschouwing laten), tenslotte hebben zowel planeten als sterren een eigen gewicht maar ze zweven wel rond in een bijna vacuum?
Komt het omdat er geen zwaartekracht op die planeten en sterren werkt die ze naar beneden/opzij of welke kant dan ook op trekt?

[Demelza]

Tuurlijk mag dat! Ieder object heeft massa, en wat massa heeft, heeft ook zwaartekracht. Door de snelheid van de planeten blijven ze netjes in een baan om hun ster en manen in een baan rond hun planeet. Hoe zwaarder een object is, hoe meer invloed het uitoefend op andere hemellichamen.
In het heelal is geen boven of onder. Geen vloer of plafond met massa en zwaartekracht, waardoor een ster, planeet, maan of ander hemellichaam dus niet naar boven of beneden kan vallen. Wel valt een planeet richting ster, maar door de snelheid van het object zal het niet snel tot een botsing leiden.

En tenzij er een ster dicht genoeg bij een andere ster in de buurt is, zal de ster niet een andere richting opgetrokken worden dan de richting waarin het al beweegt.


Ik hoop dat het een beetje duidelijk is. Uitleggen is niet mijn sterkste kant.

[kleine_beer]

Dankjewel Demelza voor je uitleg, het is me nu een stukje duidelijker geworden.

[Yigal]

Kleine aanvulling op Demelza: Als je een planeet hebt met een bepaalde massa en afstand tto de ster, dan is daarmee ook de omloopstijd gegeven. Die omloopstijd is dan in feite al voorgeschreven.