Announcement

Collapse
No announcement yet.

Objecten van de Maand februari: Fijnstof en ruimtepuin

Collapse
X
  • Filter
  • Time
  • Show
Clear All
new posts

  • Objecten van de Maand februari: Fijnstof en ruimtepuin

    (door het OvdM team)

    Fijnstof

    De Kreeft, een onopvallend sterrenbeeld met in het hart een opvallend open cluster: M44, ook wel bekend als het Beehive- of Krib (Praesepe)- cluster. Minder bekend is een veel kleiner en fijner cluster in datzelfde sterrenbeeld, dat niet minder de moeite waard is.

    M67 bevindt zich in een bescheiden hoek links onderin de kreeft vlakbij de α Cnc ofwel Acubens. Het open cluster is in tegenstelling tot de meeste van zijn soortgenoten van respectabele leeftijd. De meest recente schatting is ongeveer 4 miljard jaar, dus nog wel jonger dan de zon. Van de Messierlijst is M67 het oudste open cluster en tevens het meest dichtbij zijnde van zo'n leeftijd. Er zijn wel oudere open sterrenhopen, zoals NGC188 in Cepheus, NGC6791 in Lyra en Berkeley 17 in Auriga, maar deze staan veel verder van ons vandaan. Gezien zijn leeftijd en uiterlijk is ook wel geopperd dat M67 is begonnen als (relatief kleine) bolhoop, die in de loop van de tijd is verdampt.
    Het cluster werd rond 1780 ontdekt door de Duitse astronoom Johann Gottfried Koehler, die het beschreef als nevelig. Daarna "herontdekte" Charles Messier het, wist het op te lossen in sterren en voegde het toe aan zijn bekende lijst.

    De ouderdom van M67 maakt dit cluster tot een dankbaar object voor onderzoek naar de levenscyclus van sterren, ook omdat het cluster een hoge populatie aan sterren heeft, circa 500. Daarnaast hebben deze sterren vrijwel dezelfde leeftijd, afgezien van een dertigtal blauwe treuzelaars waarvan de oorsprong nog onbekend is. Van die vele sterren in het cluster zijn er meer dan 100 die op onze zon lijken, 150 tot 200 witte dwergen en een aantal rode reuzen. En dan die 30 blauwe twijfelaars. Kortom, een bont gezelschap met voor elk wat wils.
    De hoeveelheid zonachtige sterren heeft ertoe geleid dat astronomen M67 kandidaat hebben gesteld als moedercluster van de zon, maar computersimulaties hebben later laten zien dat dit niet erg waarschijnlijk is.

    Zijn hoge leeftijd heeft M67 waarschijnlijk kunnen bereiken door een proces genaamd massasegregatie, wat inhoudt dat lichte sterren door ontmoetingen met zwaardere exemplaren een zwiep krijgen en naar de buitenkant van het cluster worden geslingerd. De zware sterren, aan de andere kant, bewegen naar het centrum toe waardoor het cluster veel meer zwaartekrachtsgebonden en daarmee stabieler is dan jongere clusters.

    M67 ligt iets meer dan twee graden ten westzuidwesten van Acubens en is met een doorsnede van 30 boogminuten even groot als de volle maan. Met een magnitude van 6.1 ligt het cluster op de grens van waarneembaarheid met het blote oog maar onder een goede hemel is het al goed zichtbaar met een verrekijker als een langwerpige vlek. Door een kleine telescoop is een heel aantal sterren op te lossen tegen een "nevelige" achtergrond. Grotere telescopen laten een fraai schouwspel zien van zeker 100 sterren, waarin ook een subtiele variŰteit aan sterkleuren zichtbaar zou moeten zijn.

    Click image for larger version

Name:	M67_TomBorger.jpg
Views:	1
Size:	85.5 KB
ID:	1324917

    (Schets: reflector, zie Deepskylog)



    Ruimtepuin

    Deze maand blijven we voor ÚÚn van de objecten dicht bij huis en zoeken ons heil in de baan tussen Mars en Jupiter. Daar bevindt zich tussen haar vele soortgenoten de planeto´de Vesta, of eigenlijk officieel (4) Vesta daar deze als vierde miniplaneetje ontdekt werd (na Ceres, Pallas en Juno). Zij is het op twee na grootste en het op ÚÚn na zwaarste exemplaar in haar klasse, meet een respectabele 500 km en is de helderste van alle planeto´den door haar reflecterende oppervlak met een albedo van 42%. Het is hiermee de enige planeto´de die eens in de zoveel tijd zelfs met het blote oog zichtbaar is en het is dan ook niet verwonderlijk dat ze vernoemd is naar de Romeinse godin van het haardvuur.

    Op onderstaande afbeelding van Nasa wordt duidelijk hoe we de rots in verhouding moeten zien:



    Hoe zat het ook alweer?

    Planeten
    Bewegen rond een ster (1) en zijn bolvormig (2). Hebben door hun massa en zwaartekracht hun baan rond de sterô "schoongeveegd" (3).

    Dwergplaneten
    Voldoen niet aan voorwaarde 3 en zijn tevens geen satelliet van een planeet. Ons zonnestelsel kent er vijf: Pluto, Ceres, Eris, Haumea en Makemake.

    Planeto´den
    Alle andere hemellichamen in ons zonnestelsel zijn Small Solar-System Bodies, waaronder planeto´den (ook wel astero´den genoemd) en kometen.

    Vesta werd voor het eerst gespot in 1807 en na de eerste vroege ontdekkingen van deze planeto´den was de spreekwoordelijke beer los. Zoals zo vaak in de astronomie gingen de sluisdeuren hierna pas echt open en staat de teller inmiddels op 700.000 gekende exemplaren. Tegenwoordig komen er jaarlijks zo'n 36.000 stuks bij! Ons object van de maand bevindt zich in een baan tussen Mars en Jupiter, net als 98% van de planeto´den die we in totaal kennen. Een kleinere groep zit gevangen als "Trojanen" in de baan van een planeet (voornamelijk Jupiter) en ook voorbij Neptunus bevindt zich nog aardig wat puin.

    Waarschijnlijk is Vesta een tijd vulkanisch actief geweest, waarmee ze een gelijkenis vertoont met onze eigen aardse geologie. Tegenwoordig heeft ze de vorm van een afgeplatte bol en draait ze haar rondje om de zon in 3.6 jaar. Ongeveer een miljard jaar geleden ontstond er een enorme krater door een botsing met een ander object, waardoor er stukken rots de ruimte in zijn geslagen. Hieruit ontstonden zogenaamde vesto´den; stukken Vesta die later aardscheerders of zelfs meteorieten werden. Wetenschappers denken dat 5% van alle meteorieten op aarde het gevolg zijn van deze botsing en er zijn maar zes Solar-System Bodies waarvan we zeker weten dat ze materiaal hebben gedeponeerd op onze planeet.

    Vesta was op 18 januari al in oppositie, maar zal in februari ook nog zeer helder zijn. Ze beweegt zich vanaf het sterrenbeeld Kreeft onder de Tweelingen langs en is al een gemakkelijke prooi met de verrekijker door haar magnitude tussen de 6.5 en 7.0. Zoals gezegd is het met een uitzonderlijk donkere en transparante hemel zelfs mogelijk de kleine planeet met het blote oog te spotten, mits je precies weet waar je moet kijken. Volgend jaar zal de helderheid zelfs nog bijna een volle magnitude lager zijn, maar aangezien Vesta zich dan in Sagittarius bevindt zal ze veel lastiger te identificeren zijn in het sterrijke gebied.

    Ook met de telescoop is Vesta uiteraard zeer goed te zien als een geel/lichtoranje, ietwat matte ster en is de eigenbeweging zelfs al te zien gedurende een enkele sessie (van minimaal een aantal uren).

    Mocht je meer willen weten, bezoek dan ook eens de site over de Dawn missie naar Vesta en Ceres die in 2007 uitgevoerd werd om meer kennis te vergaren over het ontstaan van ons zonnestelsel. In 2011/2012 heeft de satelliet onderzoek naar Vesta gedaan en is daarna doorgevlogen naar Ceres. Verdere informatie kun je hier vinden.


    Zoekkaartjes:
    Click image for larger version

Name:	ZoekkaartOvdM_Februari_M67.jpg
Views:	1
Size:	260.9 KB
ID:	1324916

    Zoekkaart voor Vesta op hemel.waarnemen.com


    Veel plezier met deze objecten! Alle waarnemingen, schetsen en foto's van deze objecten, gemaakt in deze maand, kun je in dit topic plaatsen.
    10" SW Flextube dobson

  • #2
    Bedankt voor de duidelijke beschrijving van de verschillende soorten objecten in het zonnestelsel.

    Jammer genoeg heb ik de komende week geen heldere hemel in de weersvoorspelling.
    Celestron Evolution C8 OTA, Skywatcher Skymax 127mm, EQ3-2 op stalen driepoot, Tento 10x50 verrekijker

    Comment


    • #3
      Eindelijk nog eens waargenomen!

      Vesta was zojuist gemakkelijk te zien in de 8 x 56 Docter Optic Nobilem.
      Hij staat nu lekker handig midden tussen Upsilon Gem. en de leuke bino-dubbel net rechts van Kapp Gem.
      Het dubbelte is magnitude 6,laag. Vesta was toch al wat zwakker dan de dubbel maar nog goed te zien. Volgens Stellarium nu Vesta Mag 6.78.

      Misschien nog ff snel M67 proberen maar de maan zal wel al storen...
      Skywatcher Flextube 10" / Orion Skyscanner 100mm / Docter Optic Nobilem 8 x 56
      Oculairs van 6 tot 25mm en Shorty Barlow 2x

      Comment


      • #4
        Gisteravond Vesta te pakken gehad. Een heldere, geelwitte stip die makkelijk te vinden was vanuit Pollux. Mijn eerste planeto´de trouwens, en dat werd ook wel eens tijd nu ik bijna drie jaar met de hobby bezig ben :) Helaas had ik niet de tijd om een paar uur later nog eens te kijken om te zien hoe hij is verschoven ten opzichte van de achtergrondsterren. Een leuke voor volgende keer.

        Ook M67 heb ik nog in het vizier genomen, wat nog niet meeviel gezien de beroerde omstandigheden: door het licht dat reflecteert in de sneeuw op de sluierbewolking was de hemel boven Leiden nog lichter dan anders. In de zoeker waren net de helderste sterren van Cancer te zien. Maar in het oculair viel M67 me nog mee; toch wel zo'n twintig tot dertig sterren te zien op een achtergrond van stardust. Mooi! Toch later nog eens onder een donkere hemel bekijken,
        Last edited by Rem; 15-02-17, 12:47.
        10" F5 Dob+EQP | 102/1000 Refractor+EQ3-2 | 4.5" F4.4 Newton+RRB | 7+10x50 bino
        The brightest star needs no telescope to gaze at | www.remranger.com

        Comment


        • #5
          Ik zit nu buiten met de 5" Maksutov en Stellarium. Ik kan Vesta zien. Maar hij ziet er helemaal uit als een ster. Zelfs met 12,55 ortho is er niets meer van te maken. Hij is wel redelijk fel. Qua Stellarium weet ik wel zeker dat het Vesta is.

          Ik kan bij deze sessie ook niet de zoeksterren anders dan Castor en Pollux zien met het blote oog. Het zal dus wel niet zo helder zijn.
          Celestron Evolution C8 OTA, Skywatcher Skymax 127mm, EQ3-2 op stalen driepoot, Tento 10x50 verrekijker

          Comment


          • #6
            Vanavond iets na negen uur thuisgekomen na een 4+ uur ritje vanuit Frankfurt.
            Aan de voordeur kon ik, met de koffer in de hand, M44 gelijk al perifeer zien
            Licht uitgelaten bij binnengaan en gelijk weer buitengestapt met de 8 x 56 om de nek.

            M67 was redelijk zichtbaar als een klein vlekje, beetje driehoekig van vorm.
            In de bovenste punt is duidelijk ÚÚn ster opgelost.

            Skywatcher Flextube 10" / Orion Skyscanner 100mm / Docter Optic Nobilem 8 x 56
            Oculairs van 6 tot 25mm en Shorty Barlow 2x

            Comment


            • #7
              Vanavond tussen 20.00 en 21.30 beide objecten goed kunnen zien. Stellarium gebruikt om Vesta bevestiging te krijgen.

              Comment


              • #8
                Wat is M67 mooi onder de donkere hemel van Breezanddijk. Minstens honderd sterren te zien (ik heb ze niet geteld ;) ) met veel verschil in helderheid. Kleuren heb ik niet kunnen zien, wel binnen het cluster diverse fijne groepen van sterren slash sterkettingen. Mooi!
                Last edited by Rem; 15-02-17, 12:48.
                10" F5 Dob+EQP | 102/1000 Refractor+EQ3-2 | 4.5" F4.4 Newton+RRB | 7+10x50 bino
                The brightest star needs no telescope to gaze at | www.remranger.com

                Comment


                • #9
                  Vanavond was het niet toptransparant, maar kregen we er hier een rustige tot goede see´ng voor terug. M67 was in de 10cm refractor een zachte sterrengloed waar enkele tientallen lichtjes in zweefden. Een ingetogen schoonheid. Alleen NGC 2420 vond ik vanavond in schoonheid wedijveren, maar net te zacht om die beautycontest te winnen.

                  Vesta zocht ik op met behulp van mijn good old Skysensor; alleen de positie intikken, enter, en zoemend glijdt de kijker naar het miniplaneetje om mij met een zacht piepje kenbaar te maken dat hij gearriveerd is. Een rustige vrij heldere stip staart mij aan. Natuurlijk ben ik zo gek om de vergroting tot onnederlandse waarden op te voeren in de hoop nog iets meer te zien. Nee, het wordt geen bolletje...hooguit een schijfje van Airy....maar leuk is het wel..
                  Dank je wel Object van de maand team!

                  Rustige seeing betekent dat er nog meer te zien was: een vuurtoren met een adembenemend kaarslichtje ernaast, I am quite serious.
                  Dank je wel Koningin Atmosfeer!

                  Edit: Ik heb het even nagezocht in Stellarium. Vesta meet 0,05 boogseconde. Pure waanzin dus die actie van mij. Maar ja, niet gedaan is niet ervaren..:grin:
                  Last edited by John Baars; 19-02-17, 13:23.
                  Schiedam: Pronto 70mm, Skywatcher Maksutov 102 (G&G), Vixen ED102 (upgraded by FirstLight), Orion UK OMC140, Celestron C8 op GPDX.
                  Sterrenwacht Rijswijk : 130mm Astro-Physics Starfire, 14 inch Meade Schmidt Cassegrain, Lunt.

                  Comment


                  • #10
                    Gisteren vanuit de achtertuin Vesta kunnen spotten. Mijn eerste planeto´de :) . Erg leuk om te zien.
                    Telescoop: Skywatcher Newton 150mm x 1200mm (vergrotingen: 48x, 120x, Barlowlens 2x) op EQ5

                    Comment

                    Working...
                    X